لاپه‌رِه‌ى سه‌ره‌تا

به‌هه‌شت لوتكه‌ی ئومێد و ئامانجی ژیانی ئیماندارانه‌، ئێمه‌ش لێره‌وه‌ له‌م مینبه‌ره‌وه‌ له‌روانگه‌ی پێشینانه‌وه‌ له‌گه‌ڵ میوانه‌كانماندا به‌ره‌و به‌هه‌شت هه‌نگاو هه‌ڵده‌گرین ،به‌هه‌شت ماڵ ومینبه‌روسه‌كۆی ئه‌وانه‌یه‌ كه‌له‌ئاسوده‌یی ده‌گه‌رِێن له‌دنیایه‌كدا كه‌پرِه‌ له‌مه‌ینه‌ت وخه‌م وزبری وگومان ودڵه‌راوكێ ئێمه‌ له‌ به‌هه‌شته‌وه‌ ئارامی ودڵنیایی ده‌كه‌ینه‌ دیاری.

 

هه‌ڵسوكه‌وتى ئافره‌تانى موسڵمان له‌ ماڵه‌كانیاندا

نووسينى

د ـ أحمد بن محمد أبا بطين

وه‌رگێرِانى : دایكى سوننه

 پێداچوونه‌وه‌ى : ‌ مامۆستا عدنان بارام
به‌شى یه‌كه‌م

بسم الله الرحمن الرحيم
پێشه‌كى نووسه‌ر
 

إِنَّ الحَمْدَ للهِ نَحْمَدُهُ ، وَنَسْتَعِيْنُهُ ، وَنَسْتَغْفِرُهُ ، وَنَعُوْذً بِاللهِ مِن شُرُوْرِ أَنْفُسِنَا وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا ، مَنْ يَهْدِهِ اللهُ فَلا مُضِلَّ لَهُ ، وَمَنْ يُضْلِلْ فَلا هَادِيَ لَهُ ... وَأَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلاّ اللهُ وَحْدَهُ لا شَرِيْكَ لَهُ ... وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُوْلُهُ ...

[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلاَ تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ ] ( آل عمران : 102 )

 [ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُواْ رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالاً كَثِيرًا وَنِسَاء وَاتَّقُواْ اللّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالأَرْحَامَ إِنَّ اللّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا ] ( النساء : 1 )

 [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَن يُطِعْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا ] ( الأحزاب : 70 - 71 ) .

[ أَمَّا بَعْدُ : فَإِنَّ أَصْدَقَ الحَدِيْثِ كِتَابُ اللهِ ، وَخَيْرَ الهَدْيِ هَدْيُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم ، وَشَرَّ الأُمُوْرِ مُحْدَثَاتُهَا ، وَكُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ ، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلالَةٌ ، وَكُلَّ ضَلالَةٍ فِي النَّارِ ] .


صه‌ڵات و سه‌لام له‌سه‌ر سه‌روه‌رمان مُحَمَّد بێت به‌نده‌ و پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله عليه وسلم ، ئه‌وه‌ى كه‌ خواى په‌وره‌ردگارى ناردوویه‌تى به‌ هیدایه‌ت ، و ئایینى ڕه‌وا ، بۆ ئه‌وه‌ى به‌رز ڕایبگرێت و سه‌ریبخات به‌سه‌ر هه‌موو ئایینه‌كاندا ، با بێ باوه‌ڕانیش پێیان خۆش نه‌بێت .
وه‌ پاشان : گومان له‌وه‌دا نیه‌ كه‌ چاكسازى موسڵمانان نابێت ، و نایه‌ته‌ دى جگه‌ به‌ گه‌ڕانه‌وه‌ نه‌بێت بۆ ئیسلامى ڕاستیان ، به‌ هه‌موو به‌ها ، و په‌یڕه‌و ، و بیروباوه‌ڕێكى دروستیه‌وه‌ ، بۆ ئه‌وه‌ى هه‌موو بواره‌كانى ژیانیانى له‌ سه‌ر بنیات بنه‌نه‌وه‌ ، به‌بێ جیاوازى له‌وه‌ى كه‌ بواره‌كه‌ كۆمه‌ڵایه‌تى بێت ، یان ڕامیارى ، و ئابوورى بێت .
بنه‌واش له‌ بنیات نانى كۆمه‌ڵگاى موسڵماندا بریتیه‌ له‌ خێزانى موسڵمان ، لانك و كۆشى خێزانیش بریتیه‌ له‌ ماڵه‌وه‌ ، و په‌روه‌رده‌ تیایدا ، كۆڵه‌كه‌ى ئه‌م په‌روه‌رده‌یه‌ش بریتیه‌ له‌ ئافره‌تى موسڵمان ، هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ هانى داوم كه‌ ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ سه‌باره‌ت به‌م بابه‌ته‌ بنووسم ، كه‌ داواكارم تیایدا ئه‌وه‌م پێشكه‌ش كردبێت كه‌ گرنگه‌ بۆ تاكى موسڵمان بیزانێت سه‌باره‌ت به‌ په‌روه‌رده‌ى ماڵه‌وه‌ ، وكاریگه‌رى ئافره‌تى موسڵمان تیایدا ... خواى په‌روه‌ردگاریش مه‌به‌سه‌ته‌ له‌ هه‌موو شتێكدا ، وشوكر وستایشیش هه‌ر شایسته‌ى ئه‌وه‌ .

ده‌ستپێك
خێزان هه‌ڵده‌سێت ـ ئـــه‌وه‌ش بـــه‌ هـــاریكارى نێوان هـــه‌موو تاكه‌كانى ـ به‌ ڕاپه‌ڕاندنى لایه‌نێكى گه‌وره‌ى بانگه‌شه‌ بۆ لاى خواى په‌روه‌ردگار ، جا ئیسلامیش به‌رپرسیاریه‌كى گه‌وره‌ى داوه‌ به‌سه‌ر خێزان به‌رامبه‌ر به‌ ئه‌ندامه‌كانى ، هه‌موو باوك و دایكێك ، وه‌ ئه‌وانه‌ش كه‌ جێگه‌ى باوك ودایك ده‌گرنه‌وه‌ ، پێ هه‌ڵده‌سن به‌پێى توانا و تواناییه‌كان ئه‌و به‌رپرسیاریه‌ش به‌رپرسیارى په‌روه‌رده‌ و فێركردن و بانگه‌شه‌ كردنه‌ بۆ ئاینى ئیسلام ، كه‌ ده‌بێته‌ هۆى خۆ پڕێزى و پاراستنى له‌ سزایى توند و تیژى خواى په‌روه‌ردگار .
وه‌ ئه‌م به‌رپرسیاریه‌ش ڕوون ده‌بێته‌وه‌ له‌ فه‌رمان كردنى خواى په‌روه‌دگار به‌ ئیمانداران له‌و ئایه‌ته‌دا كه‌ فه‌رموویه‌تى 
:
[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ ]  ( سورة التحريم : 6 ) .

هه‌روه‌ك چۆن ئه‌م به‌رپرسیاریه‌ ڕوون كراوه‌ته‌وه‌ له‌ فه‌رمووده‌ى پێشه‌واى په‌روه‌رده‌كاران و بانگه‌شه‌كاران پێغه‌مبه‌رمان ( محمد ) ى كوڕى ( عبدالله ) صلى الله عليه وسلم ، كه‌ تێیدا به‌رپرسیارى كاربه‌ده‌ستانى به‌رامبه‌ر به‌ ژێرده‌سته‌كانیان ڕوون كردۆته‌وه‌ ، ئه‌وه‌ش له‌ فه‌رمووده‌ى ( عبدالله ) ى كوڕى ( عمر ) ـ خوا له‌ خۆى و باوكى ڕازى بێت ـ ئه‌فه‌رمووێ پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله عليه وسلم فه‌رموویه‌تى :" ألا كُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ، فالْإِمَامُ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ، وَالرَّجُلُ رَاعٍ على أَهْلِ بَيتِهِ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ، وَالْمَرْأَةُ رَاعِيَةٌ على أَهْلِ بَيْتِ زَوْجِهَا وولده وَ هيَ مَسْئُولَةٌ عَنْ رَعِيَّتِهَا ، وَ عَبْدُ الرَّجُلِ رَاعٍ فِي مَالِ سَيِّدِهِ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ، ألا وَكُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ "  (صحيح البخاري مع الفتح ، كتاب الأحكام ، باب قوله سبحانه [ أَطِيعُواْ اللّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ ] ( ج13 : ص111، رقم الحديث : 7138 ) .) .
واته‌ : وریابن هه‌مووتان كاربه‌ده‌ستن و هه‌مووشتان به‌رپرسیارن له‌وانه‌ى كه‌ له‌ژێر ده‌ستاندایه‌ ، وه‌ پێشه‌واى گه‌وره‌ خه‌ڵكى كاربه‌ده‌سته‌ و به‌ر پرسیاره‌ له‌وه‌ى كه‌ له‌ژێر ده‌ستیدایه‌ ، وه‌ پیاوانیش كاربه‌ده‌ستن له‌سه‌ر ماڵ و خێزان ومنداڵیان وه‌ به‌رپرسیاره‌ له‌وه‌ى كه‌ له‌ژێر ده‌ستیدایه‌ ، وه‌ ئافره‌تانیش كاربه‌ده‌ستن له‌سه‌ر ماڵى مێرده‌كانیان و منداڵه‌كانیان وه‌ به‌رپرسیارن له‌سه‌ر یان ، وه‌ كه‌سێك كه‌ به‌نده‌ى پیاوێكه‌ كاربه‌ده‌سته‌ له‌سه‌ر ماڵى گه‌وره‌كه‌ى وه‌ به‌رپرسیاریشه‌ له‌سه‌رى ، هه‌روه‌ها هه‌مووتان كاربه‌ده‌ستن و هه‌مووشتان به‌رپرسیارن له‌وانه‌ى كه‌ له‌ژێر ده‌ستاندایه‌ .
وه‌ ئه‌م به‌رپرسیاریه‌ش كه‌ باس كرا له‌م فه‌رمووده‌یه‌دا به‌رپرسیاریه‌كى گشتى یه‌ و بۆ هه‌مووانه‌ ، به‌رپرسیارى پیاوان ته‌نها ئه‌وه‌ نیه‌ كه‌ بژێوى بۆ په‌یدابكات ، هه‌روه‌ها به‌رپرسیارى ئافره‌تانیش ته‌نها ئه‌وه‌ نیه‌ كه‌ خه‌ڵك پێ داهاتوون له‌ هه‌ستانى به‌خزمه‌ت كردن و پاككردنه‌وه‌ وخواردن ئاماده‌كردن ، به‌ڵكو هه‌ریه‌ك له‌ پیاوان و ئافره‌تان له‌گه‌ڵ جیاوازى شوێن وپله‌وپایه‌ى كۆمه‌ڵایه‌تیان به‌رپرسن له‌لایه‌نه‌ په‌روه‌رده‌ییه‌ باوه‌ڕى وكۆمه‌لایه‌تیه‌كان ، وه‌ به‌رپرسیارى بانگه‌شه‌كردنیش بۆ ئیسلام هه‌ر به‌شێكه‌ له‌و به‌رپرسیاریه‌ گشتیه‌ .
هه‌ردوو ده‌قى ( ئایه‌ت وفه‌رمووده‌كه‌ ) كه‌ له‌ پێشدا باسكران ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنآ كه‌ دایكان و باوكان ( یان ئه‌وانه‌ى كه‌ جێگه‌ى ئه‌وان ده‌گرنه‌وه‌ ) ڕۆڵى خۆیان ده‌بینن له‌ كارلێكردنى كۆمه‌ڵایه‌تى وه‌كار لێكردن له‌سه‌ر منداڵان .
ئه‌مه‌ سه‌ره‌ڕاى ئه‌وه‌ى كه‌ ئه‌م دوو ده‌قه‌ به‌رپرسیاریه‌كى به‌ ته‌نها و تایبه‌ت ده‌دن به‌ سه‌ر ئافره‌تاندا ، جیا له‌ به‌به‌رپرسیاریان له‌گه‌ڵ پیاواندا ، ڕسته‌ى
[ الَّذِينَ آمَنُوا ]  له‌ ئایه‌ته‌ پیرۆزه‌كه‌دا گشتى یه‌ پیاوان و ئافره‌تان ده‌گرێته‌وه‌ ، هه‌روه‌كو چۆن فه‌رمووده‌كه‌ به‌رپرسیاریه‌كى تایبه‌ت و گه‌وره‌ به‌ ئافره‌تانى موسڵمان دیارى ده‌كات ، و به‌شێكى زۆر گه‌وره‌ له‌ ئاكام وده‌رئه‌نجامى له‌سه‌ر شانى داناوه‌ ، ئه‌وه‌ش ڕوون و ئاشكرایه‌ له‌م فه‌رمووده‌یه‌دا : " وَالْمَرْأَةُ رَاعِيَةٌ على أَهْلِ بَيْتِ زَوْجِهَا وولده وَ هيَ مَسْئُولَةٌ عَنْ رَعِيَّتِهَا " .
به‌ڵكو ئه‌م فه‌رمووده‌یه‌ ئه‌وه‌نده‌ به‌رپرسیارى ئافره‌تانى به‌ربڵاو و فراوان كردوه‌ته‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌ك منداڵى مێرده‌كه‌شى ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ له‌ ئافره‌تێكى ترن جگه‌ له‌ خۆى ، وه‌ هه‌روه‌ها ئه‌وه‌ش دووپات ده‌كاته‌وه‌ كه‌ به‌رپرسیاریه‌كى زۆر گه‌وره‌ى له‌سه‌ر شانه‌ له‌پاراستن و چاودێرى كردنى منداڵه‌كانى به‌ تایبه‌ت كچه‌كانى ، ئه‌وه‌ش له‌ به‌ر زیاتر پێكه‌وه‌ مانه‌وه‌یان له‌ گه‌ڵ یه‌كدا له‌ ماڵدا و ئه‌و په‌یوه‌ندیه‌ زیاتره‌ى كه‌ هه‌یانه‌ به‌یه‌كه‌وه‌ ، وه‌ له‌ چوارچێوه‌ى ئه‌م به‌رپرسیاریه‌شدا به‌رپرسیارى بانگه‌شه‌ كردن دێت بۆ لاى خواى گه‌وه‌ره‌ .
جا ئه‌گه‌ر هه‌ستین به‌ به‌راورد كردنێك له‌نێوان به‌رپرسیارى پیاوان و به‌رپرسیارى ئافره‌تان ـ به‌تایبه‌ت ـ له‌خێزاندا ، ئه‌بینین ئافره‌تان ناره‌حه‌تى و قورسیه‌كى گه‌وره‌تریان هه‌ڵگرتووه‌ ، ئه‌وه‌ش له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌و سك پڕ ده‌بێت وشیر ده‌دات و منداڵه‌كانى به‌خێو ده‌كات ، و به‌رده‌وامیش له‌ گه‌ڵ منداڵه‌كه‌دا ده‌بێت و لێى جیانابێته‌وه‌ تاكو ته‌مه‌نى جیاكارى ، بگره‌ پێوه‌ په‌یوه‌سته‌ تاكو پاش ته‌مه‌نى جیاكارى و پێش ته‌مه‌نى بالغ بوونیشى ، ئیتر ئه‌گه‌ر له‌ماڵه‌وه‌ بێت یان له‌ده‌ره‌وه‌ ، وه‌ ئه‌گه‌ر باوكى ئاماده‌بێت یان نادیار ، و موسافر بێت یان له‌ماڵ بێت ، هه‌روه‌ك چۆن پاراستن وپه‌یوه‌ست بوونى له‌گه‌ڵ منداڵه‌كانى داواكارى له‌سه‌ریان درێژه‌ ده‌كێشێ تاكو پاش مردنى باوكیشیان ، و ئه‌مه‌ش هه‌ندێك له‌ مه‌به‌سته‌كانى ئاینى ئیسلاممان بۆ ڕوون و ئاشكرا ده‌كاته‌وه‌ له‌وه‌ى كه‌ فه‌رمانى كردووه‌ به‌مانه‌وه‌ی ئافره‌تان له‌ ماڵه‌كانیاندا ، هه‌روه‌ك چۆن له‌م ئایه‌ته‌ پیرۆزه‌دا فه‌رموویه‌تى :
[ وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلَاةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] ( سورة الأحزاب : 33 ) .
واته‌ : له‌ ماڵه‌كانیاندا بمێننه‌وه‌ و خۆتان مه‌ڕازێنه‌وه‌ و خۆتان بۆن خۆش مه‌كه‌ن وه‌كو سه‌رده‌مى نه‌فامى و نوێژ بكه‌ن و زه‌كات بده‌ن وگوێ ڕایه‌ڵى پێغه‌مه‌به‌رى خوا بكه‌ن صلى الله عليه وسلم .
جا ئه‌گه‌ر ئافره‌تانى موسڵمان پابه‌ند بن به‌فه‌رمانى په‌روه‌ردگاریان به‌ مانه‌وه‌یان له‌ماڵدا و نه‌فسى خۆى له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ ، و له‌گه‌ڵ پاراستنى خۆى وكه‌س وكار و منداڵه‌كانى له‌ ئاگرى دۆزه‌خ ، و به‌ جوانى شوێن كه‌وتن ، و چاودێرى و به‌ ئاراسته‌كردنیان ، و ئاماده‌باش كرد و بانگه‌شه‌ كردن بۆ لاى خواى گه‌وره‌ ، و فه‌رمان كردن به‌چاكه‌ و یاساغی كردن له‌ خراپه‌ ، له‌ گه‌ڵ په‌روه‌رده‌ى نمونه‌یى بۆ ئه‌وانه‌ى كه‌ له‌ژێر ده‌ستیدان ، یان ئه‌وانه‌ى كه‌ له‌ سنورى ژینگه‌ى خێزان و ئافره‌تاندایه‌ ، ئه‌مه‌شى به‌سه‌ بۆ ئه‌وه‌ى پله‌ و پایه‌ى به‌رز بكاته‌وه‌ و ڕێزدارى پێ ببه‌خشێت .

 
 

تۆ میوانى ژماره‌

Advanced Web Counter
 

 

ماڵه‌وه‌

هه‌موو مافه‌كانی پارێزراوه‌ بۆ سایتى به‌هه‌شت  © ساڵی 1427 ی كۆچی

 

ba8@maktoob.com