ماڵپەری بەهەشت

بەشە سەرەکیەکان
پرسیار و وەڵامی شەرعی
ئاماری ماڵپەڕ




ڕێکلام
پێشەكی زانای پایەبەرز (محمد ناصر الدين الألباني)

بەهەشت
پێشەكی زانای پایەبەرز مامۆستا (محمد ناصر الدين الألباني)
لە چاپی یەكەمدا

إنَّ الحَمدَ للهِ، نَحمَدُهُ، وَنَستَعِينُهُ، وَنَستَغفِرُهُ، وَنَعُوذُ بِاللهِ مِن شُرُوڕ أنفُسِنَا وَمِن سَيِّئَاتِ أعمَالِنَا، مَن يَهدِهِ اللهُ فَلَا
مُضِلَّ لَهُ وَمَن يُضلِل فَلا هَادِي لَهُ، وَأشهَدُ أن لا إلَهَ إلا اللهُ وَحدَهُ
لا شَريِكَ لَهُ وَأشهَدُ أنَّ مُحَمَّداً عَبدُهُ وَرَسُولُه.
[يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلاَ تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ] [سورة آل عمران 102] .
[يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُواْ رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَـالاً كَثـِيـرًا وَنِـسَاء وَاتَّقُـواْ اللّهَ الَّذِي تَسَاءَلُـونَ بِــهِ وَالأَرْحَـامَ إِنَّ اللّهَ كَانَ عَلَيْـكُمْ رَقِيبًا] [سورة النساء: 1] .
[يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَن يُطِعْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا] [سورة الأحزاب:70 ـ 71] (*)
بەڕاستی كتێبـی (فقه السنة‌)ی مامۆستا سید سابق باشترین كتێبە كە من بینیبێتم لەو بابەتەدا دانرابێت.
لە جوانی بەش بەش كردنی و ڕەوانی و شیرینی (أسلوب) داڕشتنی، لەگەڵ دوری كردنی لە ووشەو ڕستەی ئاڵۆزو گران كە كەم كتێبـی فیقهی هەیە تێیدا نەبێت.
جا ئەمە هانی گەنجە موسڵمانەكانی داوە ڕوی تێ بكەن و خۆیانی پێ شارەزا بكەن لە دینی خوادا، وە ئاسۆی توێژینەوەی سوننەتی پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم ی لەبەردەمیاندا كردەوەو هەڵی نان بۆ دەرهێنانی ئەوەی كە تیایەتی لەو گەنجینەو زانستانەی كە هەر موسڵمانێك خوای گەورە ویستبێتی چاكەی پێ بگەیەنێت لێ‌ی بێ نیاز نابێت.
هەروەك پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم فەرمویەتی: (مَن يُڕدِ اللهُ بِهِ خَيراً يُفَقِّههُ فِي الدِّين) واتە: ئەگەر خوای گەورە بیهەوێت سود بە كەسێك بگەیەنێت، لە دیندا شارەزای ئەكات، ئەم حەدیسە (متفق علیه)یە و لە (سلسلة الأحاديث الصحيحة) دا تەخریج كراوە بە ژمارە(1194)
وە دەرچونی ئەم كتێبە بەڕای من پێویستی‌یەكە لە پێویستی‌یەكانی ئەم سەردەمە، چونكە لەو كتێبەدا بۆ زۆرێك لە موسڵمانان دەركەوتوە كە ڕزگاربونیان نی‌یە لە لادان و دوبەرەكی و هەرەسهێنان و زاڵ بونی بێ باوەڕان و گومڕایان بەسەریانا، ئیللا بە گەڕانەوە نەبێت بۆ كتێبـی خواو سوننەتی پێغەمبەرەكەی صلى الله عليه وسلم. بۆ ئەوەی تەنها لەو دوانە كاروباری دینەكەیان و پێویستی‌یەكانی فیقهەكەیان وەربگرن.
جا هەر بۆیە پێویست بو بۆ عاممەی خەڵك سەرچاوەیەكیان هەبێت كە بە ئاسانی دەستیان پێی بگات و بتوانن پشتی پێ ببەستن و موڕاجەعەی بكەن لە كاتی پێویستدا.
وە ئەو سەرچاوەیە بە شێوەیەك بێت كە بێ نیازیان بكات لە موراجەعەی زۆر بۆ سەرچاوە بەرفراوانەكان تەنها لەبەر چەند مەسەلەیەك زۆر بن یان كەم.
ئیتر ئەوەبو خوای گەورە مامۆستا (سید سابق)ی ڕێنمونی كرد كە ئەم كتێبە بۆ خەڵك دەربكات، جا بەوە ڕێگای بۆ ڕوناك و نزیك كردنەوە، خوای گەورە پاداشتی بەخێری بداتەوە.
لەبەر ئەوە من لە زوەوە لەكاتی دەرچونی بەرگی یەكەمی لە قەوارە بچوكە كۆنەكەیدا و ئێستاش هانی هەمو ئەو كەسانەم داوە كە ئارەزومەندی سوننەتن و یارمەتیدەری حەقن كە ئەو كتێبەیان هەبێت و سود وەربگرن لەو سوننەت و حەقە كە تیایەتی.
تا وای لێ هات نوسخەكانی لەناو ڕیزی برا سەلەفی‌یەكانمان و جگە لەوانیش لە دیمەشق و شارەكانی تری ووڵاتی سوریاو جگە لەوێش بڵاو بۆوە. وە لە ئەنجامی ئەوەوە پرسیارێكی زۆر لەو برایانەمانەوە بەرەو ڕوی من كرایەوە لەبارەی چەْندەها مەسەلە و حەدیس كە لەو كتێبەدا هاتون.
منیش بە گوێرەی ئەوەی كە ئەمزانی وەڵامم ئەدانەوەو زۆر جاریش وەڵامەكەی من پێچەوانەی ئەوە ئەبو كە لە كتێبەكەدا هاتوە، چونكە زۆر لە حەدیسەكانیم بە لاواز دائەنا و زۆر لە مەسەلەكانیم بە هەڵە دائەنا، جا كاتێك هەندێك لەو كەسانەی كە بە پەرۆشن بۆ شارەزا بون لە سوننەت و سورن لەسەر بڵاوبونەوەی لەنێوان ئوممەتی ئیسلامیدا بە شێوەیەكی ڕاست ئەمەیان بینی، پێشنیاری ئەوەیان كردم كە ئەو ڕەخنانەی هەمە لەسەر كتێبەكە بیان نوسم و لەنێوان خەڵكیدا بڵاویان بكەمەوە، جا لەسەرەتاوە بەهانەم هێنایەوە لەسەر ئەنجام دانی ئەو كارە، بەڵام كاتێك ئەم داواكاری‌یە چەند جارە بۆوە لە لایەن چەندین كەسی ترەوە جەخت كرا لەسەری، پێم وابو كە هەر ئەبێت داواكاری‌یەكەیان بەجێ بهێنم و ئاواتەكەیان بهێنمە دی، لەبەر ئەوەی ئەم كارە خزمەتێكە بۆ كتێبەكە، بەڵكو هەر خودی ئەو بۆ چونەیە كە دانەر بانگەوازی خەڵكی بۆ كردوە ئەویش: (كۆكردنەوەیانە لەسەر كیتاب و سوننەت و لەناوبردنی ناكۆكی و بیدعەی دەمارگیری مەزهەبی‌یە...)، وەكو خۆی لە پێشەكی كتێبەكەیدا دانی بەمەدا ناوە.
زیاد لەسەر ئەوەش ئەوكارە پوختە كردنی كتێبەكەیە لەو هەڵە فیقهی‌یانەی كە تیایەتی، هەروەها لەو حەدیسە زەعیفانەی كە بونیان لەو كتێبەدا دژایەتی‌یە لەگەڵ (فقه السنة‌)دا.
بەم كارەشم هەندێك لەو ئارەزوە بەدی دێت كە یەكێك لە براكانمان بۆ هەردو لامانی دەرخستبو كاتێك چوبو بۆ میسر، كە ئەویش هاوكاری كردنە لە نزیكەوە لە پێناوی ئەو بیرو بۆچونەی باس كرا، بەڵام چەند هۆیەك بو بە ڕێگری ئەوەی ئەو هاوكاری‌یە بكرێت، گرینگترینیان: دوری شوێن، و گرانی بە یەك گەیشتن بو، جا كاتێك ئەوەم لەدەست چو، لەوەدا كەمتەرخەمی ناكەم كە لە دورەوە هاوكاری بكەم، چونكە هەروەك ووتراوە: (ما لا یدرك كله لا یترك جُلُّه) واتە: ئەوەی كە دەست بە هەموی ناگات بە یەكجاری وازی لێ ناهێنرێت.
ئیتر كاتێك خوای گەورە سینەمی بۆ ئەو كارە فراوان كرد و دڵنیا بوم پێی، دەستم كرد بە خوێندنەوەی ئەوە بەشانەی كە دەرچوبون لە كتێبەكە، بە شیوەیەكی ورد و بیركردنەوەوە.
وە هەركاتێك شتێكم بۆ دەربكەوتایە كە شایەنی باس و ئاگادار كردنەوە بێت لەسەری لای خۆم لە چەند كاغەزێكدا ئەم نوسی و تەعلیقم لەسەر ئەدا.
وە هەر ئەوەندە كە تەواو بوم لە تەعلیق دانەكەم لەسەری، پێویستی ئەو كارەم بۆ دەركەوت، چونكە لە دوای ئەو لێكۆڵینەوەیە چەند هەڵەیەكی زۆرم بۆ دەركەوت كە هەندێكیان زۆر گرینگن و بە بیرمدا نەدەهات كە لەو كتێبەدا هەبن، جا لەبەر ئەوە پێم وابو كە پێویستە ڕون بكرێنەوە، وە خوای گەورەش یارمەتی دام بۆ ئەو كارە، و سوپاس و ستایش هەر بۆ ئەو.
لەوانەیە كە بەسود بێت ئەگەر باسی جۆری ئەو هەڵانە بكەم بەشێوەیەكی كورت، بۆئەوەی خوێنەر بە شێوەیەكی گشتی لێ‌ی تێ بگات و گرینگی ئەو ڕەخنانەی بۆ دەربكەوێت، جا دەڵێم:
تەقریبەن ئەكرێت ئەو هەڵانە كۆ بكرێنەوە بەم جۆرەی خوارەوە:
1- چەند حەدیسێكی زۆر هەیە كە دانەر بێ دەنگەی لەسەر كردون كەچی لاوازیشن.
2- چەند حەدیسێكی تر هەیە كە بە (قوي) داناون، بەڵام ئەگەر لێكۆڵینەوەیان لەسەر بكرێت (قوي) نین بەڵكو (واهی)ن.
3- چەند حەدیسێكی بە لاواز داناون، كەچی «صحيح»ن، یان چەند سەنەدێكی تریان هەیە كە «صحيح»ە.
4- چەند حەدیسێكی تر هەیە كە دانەر ئەیانگێڕێتەوە بۆ جگە لە «صحيحين» (واتە: بوخاری و موسلیم) بەڵام ئەو حەدیسانە یان لە هەردوكیاندا هەیە یان لە یەكێكیاندا.
5- چەند حەدیسێك هەیە كە ئەیانگێڕێتەوە بۆ یەكێك لە «صحيحين» و جگە لە «صحيحين» یش كەچی ئەسڵێكیان نی‌یە لەو دوانەدا.
6- چەند حەدیسێك دێنێت كە هەر نین لە كتێبەكانی «سنة‌» دا.
7- حەدیسێك دێنێت لەڕێگای «صحابي»‌یەكەوە كە ناوی ئەبات بە ریوایەتی كۆمەڵێك لە زانایانی حەدیس، بەڵام ئەو حەدیسە لای هەندێكیان لە ڕێگای «صحابي» ‌یەكی ترەوەیە، یان زیاتر.
8- حەدیس ئەداتە پاڵ ئەوكەسەی كە تەخریجی كردوەو بێ دەنگ ئەبێ لەسەری، لەگەڵ ئەوەشدا تەخریج كەری حەدیسەكە دوای تەخریج شتێكی هێناوە كە «صحة‌» ی حەدیسەكەی عەیبدار كردوە.
9- لە مەسەلەكانیدا شوێن بەڵگە نەكەوتوە، چونكە زۆر جار مەسەلەیەك باس ئەكات و بەڵگەیەكیشی نی‌یە كە پاڵپشتی بكات، وە هەندێك جاریش «قیاس» ی بۆ ئەكات بە بەڵگە، لەگەڵ ئەوەشدا حەدیسێكی «صحيح» ی لەبارەوە هاتوە، وە هەندێك جاریش بە «عموم» بەڵگە ئەهێنێتەوە لەگەڵ ئەوەشدا كە بەڵگەیەكی «خاص» هەیە لەبارەیەوە.
10- نەگەیشتن بەوپەڕی مەسەلەكانی (فصل) هەروەكو (الأغسال المستحبة) و وێنەی ئەو.
11- لە یەك مەسەلەدا چەندین ڕاو بۆچونی هێناوە كە بەرهەڵستی یەكتر ئەكەن بەبێ ئەوەی یەكێكیان پەسەند بكات.
12- دودڵی كردنی لە هەندێك مەسەلە لە یەك جێگادا، جا ڕایەك هەڵدەبژێرێت لە ئەوەڵی باسەكەدا، بەڵام لە كۆتایی‌باسەكەدا هەڵی ئەوەشێنێتەوە.
13- لەو ڕاو بۆچونانەدا كە بەرهەڵستی یەكتر ئەكەن ڕایەَك پارسەنگ ئەداتەوە كە شایەنی پارسەنگ دانەوە نی­یە، لەبەر لاوازی بەڵگەكەی، و بەهێزی بەڵگەی بەرامبەرەكەی.
14- موخالەفە كردنی بۆ حەدیسی (صحيح) لە چەندین شوێندا، لەگەڵ ئەوەشدا ئەو حەدیسە هیچ حەدیسێكی تر (معارض) ی نی­یە.
ئەم جۆرەشیان ناشیرینترینیانە كە دانەر تێى كەوتوە، چونكە لە هیچ شتێكدا نایەتەوە لەگەڵ ڕێنمایی­یەكەی دانەر بۆ خەڵكی كە دەست بە سوننەتەوە بگرن. بە تایبەتی كە زانیت لەو موخالەفە كردنەیا بەهانەی دانەر لەو جیاوازی كردنەدا تەنها ئەوەیە كە جومهور لە هەندێك مەسەلەدا كاریان بەو حەدیسە نەكردوە، یان دانەر نەیزانیوە كە كەسانێكی تر لە مەسەلەیەكی تردا كاریان پێ كردووە، جا ئەمەیە (شبهة) گومان و سەرلێ‌تێكچونی ئەوكەسانەی كە تەقلید ئەكەن و ڕەددی سوننەتەكان ئەدەنەوەو بەرامبەریان ئەوەستن، وە لەمەودوا قسەی ئیمام شافیعی دێت كە ئەم شوبهەیە پوچەڵ ئەكاتەوەو ڕەگ و بێخی دەرئەهێنێت، خوای گەورە پاداشتی خێری بداتەوە.
لەوانەیە باش بێت باسی ئەوە بكەم كە من نامەوێ بە ڕەخنە گرتنەكەم لەسەر ئەم كتێبەو دەرخستنی هەڵەكانی شتێك لە نرخی كتێبەكە دابەزێنم، یان لە حەقی كەم بكەمەوە، بەڵكو تەنها ئەمەوێ حەق بە حەق سەربخەم، وە (فقه السنة‌) بپارێزم لە هەڵە ئەوەندەی كە بكرێ، چونكە ئەوە زیاتر هۆیە بۆ ئەوەی خەڵك ڕوی تێ بكەن و سودی لێ وەربگرن، وە هەروەها شیاوترە بۆ بڕینی زمانی دوشمنانی ئەم بیرو بۆچونە، لەوەی كە قسەی لەبارەوە بكەن، بە حەق یان بە باتڵ، بەڵكو دانەر -خوا زیاتر شارەزای بكات- چاوێك بخشێنێتەوە بەوەدا كە تا ئێستا نوسیویەتی‌یەوەو ئەو هەڵانە ڕاست بكاتەوە كە بۆی ڕون بۆتەوەو پەلە نەكات لە دەركردنی بەشەكانی تری ئەم كتێبە، تاوەكو بۆی ڕون ئەبێتەوە كە ڕاست و بێ هەڵەیە، وە هەروەها حەدیسە زەعیفەكانیشی تێدا نەهێڵێت، چونكە ئەوەندە حەدیسی صەحیح هەیە كە بێنیاز بین لە حەدیسی زەعیف.
ئەمە ئەو، وە من كاتێك دەستم كرد بە تەعلیق دان لەسەر كتێبەكە لە چۆنیەتی هێنانی قسەی دانەردا دو دڵ بوم، ئایا هەمو قسەكەی باس بكەم، یا زۆربەی باس بكەم كە قسەكە ئەگەیەنێ، یان تەنها سەرەتاكەی باس بكەم كە ئاماژە بۆ كۆتایی‌یەكەی ئەكات هەروەك باوە لە تەعلیق دان لەسەر كتێب؟
تا لە دواییدا شێوازی یەكەمم وەرگرت. ئەو شێوازەش هەرچەندە هەندێك دوپات كردنەوەی تێدایە بە نیسبەت ئەوكەسەی كە ئەسڵی كتێبەكەی لا هەیە (فقه السنة‌)، بەڵام سودمەندتر و ئاشكراترە بۆ ئەوكەسەی ئْەسڵەكەی لا نی‌یە، چونكە ئەتوانێت هەم لەو قسەیە تێ بگات كە نەقدی لەسەر كراوە، و هەم لە حەدیسە لاوازكراوەكەو وێنەی ئەوانەش، بەبێ ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ ئەسڵەكە، وە ناویشم نا: (تَمَاْمُ المِنَّةِ فِي التَّعْلِيْقِ علي فِقْهِ السُّنَّة‌) لە خوای گەورە داواكارم كە ئەم كارەم تەنها لەبەر ڕەزامەندی ئەو بێت، و سودێكی گشتی بگەیەنێت، چونكە بەڕاستی خوای گەورە بیسەری دوعایەو وەڵام دەرەوەیە.
=============================
(*) ئەمە (خطبة الحاجة‌) كە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم فێری یارەكانی ئەكرد، و سەلەفیش ووتار و دەرس و كتێبەكانیان بەوە دەست پێ ئەكرد، وە لەو بارەیەوە نامیلكەیەكی زۆر جوانم هەیە كە ڕێگاكانی حەدیسەكەی و زاراوەكانیم تێدا كۆ كردۆتەوە، و چەند سودێكم تێدا باس كردوە كە لەگەڵ باسەكەدا یەك دێتەوە، جا لەم ماوەیەی پێشودا لەسەر ئەركی (جمعية التمدن الإسلامي) لە دیمەشق چاپ كراوە، پاشان (المكتب الإسلامي) بۆ جاری دوەم چاپێكی جوانی كردۆتەوە، كە زیاد كراوو پوختەكراویشە.

www.ba8.org

بینێرە بۆ هاوڕێکەت
چاپکردن
ستایڵ
  • قەبارەی فۆنت
    • گەورەکردن:
    • zoomin
    • بچوک کردنەوە:
    • zoomout
  • جۆری فۆنت
    • ههەڵبژاردن:
  • ڕەنگی فۆنت
    • هەڵبژاردن:
  • بنەڕەتی کردنەوە
    • بنەرەتی
ڕێکلام