ماڵپەری بەهەشت

بەشە سەرەکیەکان
پرسیار و وەڵامی شەرعی
ئاماری ماڵپەڕ




ڕێکلام
لە زانستەكانى قورئان

[زانستەكانى قورئان]
بەشێوەیەكى گشتى زانست بەهەردوو لایەنەكەى دینىو دونیایى، وەك دەڵێن دەریایەكى بێ سنور و بێ بنە، ئادەمیزادیش هەرچەندە زانیارى هەبێت چەند دڵۆپە ئاوێكى لەو دەریا بێ سنورە هەڵێنجاوە و هیچى تر. هەروەك پەروەردگارمان دەفەرموێت:   [وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلاً] (الإسراء: من الآية85)
واتە: ئەى ئادەمیزاد ئێوە تەنها كەمێك لەزانست نەبێت پێتان نەدراوە.
وەلە ژوور هەموو خاوەن زانیاریەكەوە زاناتر هەیە: [وَفَوْقَ كُلِّ ذِي عِلْمٍ عَلِيمٌ] (يوسف: من الآية76)
گومانى تێدا نیە كە پێویستە بۆ زانین وتێگەیشتن لەهەر زانستێك لەزانستە
شەرعیەكان ئاگادارو شارەزابین لە بنەما و بنچینەكانى ئەو زانستە، بۆ ئەوەى بە جوانى لەسەربنەمایەكى ڕاست لێى تێبگەین.
وەخواى گەورەش لەئایەتێكدا دەفەرموێت: [وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا ] (البقرة 189)
شێخ (عبد الرحمن السعدی) لە تەفسیرى ئەم ئایەتەدا دەڵێت: ئەوەى وەرئەگیرێت لەئاماژەى ئایەتەكە ئەوەیە، كە پێویستە مرۆڤ بۆ هەر كارێك لەكارەكانى، لەڕێگایەكى ئاسان و نزیكەوە بۆى بڕوات، كە كراوە بە گەیەنەر بۆى.
وە دەڵێت: فێرخوازو فێركار، پێویستە لەسەریان بەگرتنى نزیك ترین و ئاسان ترین ڕێگا، كە مەبەست پێى دێتەدى. جا بەم شێوەیەش هەركەسێك هەوڵ بدات بۆ هەر كارێك، وە لەدەرگاى خۆیەوە بۆى بڕ وات، ئەوە بێ گومان دەگات بە مەبەستەكەى، بەیارمەتى الله
وەگەورەترین وگرنگترین كارى مرۆڤ لەم دونیایە بریتى یە لەپەیڕەوكردنى ئەو قورئانە پیرۆزەى كە پەروەردگار ناردویەتىیە خوارە بۆ ڕێنمایى ئادەمیزاد وە فەرمویەتى:
[ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ] (البقرة: من الآية38)
[ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلا يَضِلُّ وَلا يَشْقَى.وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى] (طـه: من الآية 123-124).
[مَنْ أَعْرَضَ عَنْهُ فَإِنَّهُ يَحْمِلُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وِزْراً] (طـه:100)
واتە: ئەى گرۆى ئادەمیزاد لەمنەوە هیدایەت و ڕێنمایى و بەرنامەتان بۆ دێت (ئەویش ئەم قورئانە پیرۆزەیە) جا هەركەسێ شوێنى كەوێ و پەیرەوى بكا بەگشتى لە هەموو بوارەكانى ژیانیدا -بەگوێرەى تواناى- ئەوە نە گومڕا دەبێت لەڕێگاى ڕاست لەژیانیدا، وە نە بە هیلاكیش دەچێت لە دواڕۆژدا.
وە هەروەها نەترسى سزاو ناڕەحەتى ڕۆژى موحاسەبەى لەسەرە، وە نە خەمى دونیاشى دەبێ. بەڵام بەپێچەوانەوە هەركەسێ پشت هەڵكا لەو قورئانە، ئەوە گومڕا دەبێت و ژیانى تەنگ و تاڵ دەبێت و ڕوو ڕەشى دواڕۆژەو بەكۆڵێ تاوانەوە بەكوێرى موحاسەبە دەكرێ!!
كەواتە زۆر پێویستە بەڕاستى و تەواوى لەم قورئانە پیرۆزە تێبگەین و لێى ورد بینەوە، وەك فەرمانمان پێ كراوە:
[كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ] (سورة صّ:29).
تاوەكو بتوانین پەیڕەوى بكەین وەك فەرمانمان پێ كراوە:
[وَهَذَا كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ فَاتَّبِعُوهُ وَاتَّقُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ] (الأنعام:155).
بەڵام بۆ تێگەیشتن لە قورئان پێویستیمان بە شارەزابون هەیە لە زانستەكانى قورئان (علوم القرآن) كە كۆمەڵێك بنچینەو بنەماى یارمەتى دەرو ڕێ ئاسان كارن بۆ تێگەیشتن لەم قورئانە پیرۆزە.
كەواتە بابزانین ئەم زانستە چۆن پێناسكراوەو سودەكانى چین.
[پێناسەى زانستەكانى قورئان (علوم القرأن)]
(بریتى یە لەو زانستەى كە دەكۆڵێتەوە لەو باسانەى پەیوەندیان بەقورئانى پیرۆزە وە هەیە،وەكو (هۆیەكانى دابەزین) و (مەككى ومەدەنى) و(جۆرەكانى تەفسیر) وە هەر بابەتێك كەپەیوەندى بەقورئانەوە هەبێت).
جارى واش هەیە بەم زانستەدەڵێن (أصول التفسير) واتە نەماكانى تەفسیر)؛ چونكە لەوباسانە دەكۆڵێتەوە كە پێویستە موفەسسیرى قورئان پشتیان پێ ببەستێ لەكاتى ڕاڤەكردنى ئایەتەكانى قورئان.
[سودەكانى]
سودى ئەم زانستە لەوەدایە كە خاوەنەكەى ماناو حوكمى قورئان بەڕێك و پێكى وەردەگرێت لەسەر بناغەیەكى دروست وپتەو، وەبەتێگەیشتنێكەوە كە هاوەڵانى پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم لەسەرى بوون بەبێ كەمڕەوەى و زیاد ڕەوى، چونكە ئەم زانستە نزیك ترین و ئاسانترین ڕێگای گەیەنەرە بە تێگەیشتنى قورئان.
وە(إن شاء الله) لە داهاتودا دێژە دەدەین بە خستنە ڕوى بنچینەكانى زانستەكانى قورئان،.بەڵام لێرەدا كورتە باسێكى قورئان دەكەین
[پێشەكى یەك سەبارەت بە [قورئان] :پێناسەى قورئانى پیرۆز:]
زانایانى ئیسلام - ڕەحمەتى خوایان لێبێت - بەچەند شێوەیەك پێناسەى قورئانیان كردووە، یەكێك لەو پێناسەى كە وتویانە بریتى یە لە:
القرآن: ((هو كلامُ اللهِ، المُنَزَّلُ على محمد صلى الله عليه وسلم المتواترُ، المُتَعَبَّدُ بتلاوته)).
لەم پێناسەیەدا،ئەم خاڵانەى خوارەوە وەردەگیرێن لەبارەى قورئان:
1- ((كلام الله)): واتە:قورئان ووتەى خودایە ماناو ووشەكانیشى ؛ لەیەكەم پیتەوە تاوەكو دوا پیت.(جبریل)یش گوێى لێ بووە لەخواى گەورە.
2- ((المُنَـزَّل على محمد صلى الله عليه وسلم)): واتە دابەزێنراوە لەلایەن الله بۆ سەر پێغەمبەرى خودا محمد صلى الله عليه وسلم، بەشێوەیەك لەشێوەكانى(وەحى).
3- ((المتواتر)) واتە:قورئان كۆمەڵێكى وەها گێڕاویانەتەوە بۆ ئێمە كەبەهیچ شێوەیەك كۆنابنەوە لەسەردرۆ كردن، لەبەر زۆرى ژمارەكەیان و جیاوازى شوێنەكانیان. كەوابوو قورئان پارێزراوە لەهەموو شێوەیەكى زیادو كەم، چونكە پەروەردگار خۆى گفتى پاراستنى داوە (إنا نحن نزَّلنا الذكر وإنا له لحافظون) (الحجر:9)
4- ((المتعبد بتلاوته)) واتە: خواپەرستى ئەنجام دەدرێ بە تەنها خوێندنەوەكەشى ؛ چونكە خودى خوێندنەوەكەشى خواپەرستى یەو شەرعى پیرۆزیش داواى لێ كردوین كە بەندایەتى بنوێنین بەخوێندنەوەى لە نوێژو جگە لە نوێژیش لە ڕوى پەرستن و نزیك بوونەوە لەپەروەرداگار.
[ناوەكانى قورئان]
خواى گەورە زۆر ناوى ناوە لە(قورئان)،لەوانە:
1-(القرآن)، واتە: خوێنراوە، وەئەم ناوە ئاماژەیە بۆ خوێندنەوەى و لەبەركردنى لەلایەن هەڵگرانى. وە بەڵگەى ئەم ناوەیش ئەم ئایەتەیە:
[إِنَّ هَذَا الْقُـــرْآنَ يَـهْدِي لِلَّتِـي هِيَ أَقْـوَمُ وَيُبَـشِّـرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْراً كَبِيراً] (الاسراء:9).. واتە:بەڕاستى ئەم قورئانە ڕێنمایىكارە بۆ بەرزترین و دادپەروەرترین ڕێگا، لەهەموو لایەنەكانى بیروباوەڕ،وكردەوەو ڕەوشت.
2- (الكتاب)، واتە: نوسراو، كەئەم ناوەش ئاماژەیە بۆ نوسینەوەى، وە بەڵگەى ئەم ناوەیش ئەم ئایەتەیە:
[ لَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ كِتَاباً فِيهِ ذِكْرُكُمْ أَفَلا تَعْقِلُونَ] (الانبياء:10)
واتە:بەڕاستى ئەى ئەو كەسانەى كە پێغەمبەرتان بۆ نێردراوە كتێبێكمان داگرتووە بۆتان كە سەربەرزیتانى تێدایە گەر ئێوەش لە یادتان بێ و كردەوەى پێ بكەن.
3- (الفرقان)،واتە: جیاكەرەوە لەنێوان حەڵاڵ و حەرام، وە ڕێگاى هیدایەت و گومڕایى، وە كەسانى سەرفراز لەكەسانى خراپ كار….
بەڵگەى ئەم ناوەیش ئەم ئایەتەیە:
[تَبَارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَى عَبْدِهِ ] (الفرقان:1)
واتە:گەورەیى بۆ ئەو زاتەى كە خێرى زۆرە بەسەر بەندەكانى، وە گەورەترین خێرو نیعمەتى دابەزینى (فرقان)ە بۆ سەربەندەكەى واتە: محمد صلى الله عليه وسلم.
[سیفاتەكانى قورئان]
بەهەمان شێوە خوای گەورە زۆر وەسفى قورئانى كردووە، لەوانە:
1-(هدى)واتە: هیدایەت و ڕونكەرەوە.
2-(شفاء) واتە: چاك كەرەوە بۆ هەموو نەخۆشیەكى دەروونى، جا چ نەخۆشى خراپى بیروباوەڕ، یاخود ئارەزوو، بەهەمان شێوە چاك كەرەوەیە بۆ نەخۆشى لاشەییش.
3-(رحمة‌) واتە: چاكەو ڕەحمەت و پاداشتێك كە دەستى ئەوكەسە دەكەوێت پابەندى دەبێت.
4-(موعظة‌) واتە: ئامۆژگارى و وریا كەرەوەیە، لەو كردەوانەى كە الله قینى لێیانە.
بەڵگەى ئەم چوار سیفاتەیش ئەم ئایەتەیە:
  [يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدىً وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ] (يونس:57)
5-(مبارك) واتە:زۆر بەخێرو بەرەكەتە، چونكە سەرچاوەى زانیارىو بابەتى چاكە. بەڵگەى ئەم سیفەتەیش ئەم ئایەتەیە:
[وَهَذَا كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ فَاتَّبِعُوهُ وَاتَّقُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ]
واتە ئەمە كتابێكە دامانبەزاندووە، پیرۆزو بەفەڕو بەرەكەت و پڕ خێرە ؛ دەى شوێنى كەون و خۆتان بپارێزن لە پشت گوێ خستن و ئیهمال كردنى وە هەروەها لە شوێن نەكەوتنى یاخود پێشخستنى ڕاو یاسا دانراوەكان بەسەری ؛ ئەگینا خوا لێتان توڕە دەبێ كەواتە شوێنى كەون بەڵكو ڕوحمتان پێ بكرێ..
والحمد لله
سەرچاوەكان
1-تيسير الكريم الرحمن في تفسير كلام المنان.عبدالرحمن السعدي
2-التأسيس في أصول الفقه.أبو إسلام مصطفى محمد
3-الجداول الجامعة في العلوم النافعة (قسم علوم القران)ص133.
4-مباحث في علوم القرآن:مناع القطان
5-الوجيز في أصول الفقه:د.عبد الكريم زيدان.

www.ba8.org

بینێرە بۆ هاوڕێکەت
چاپکردن
ستایڵ
  • قەبارەی فۆنت
    • گەورەکردن:
    • zoomin
    • بچوک کردنەوە:
    • zoomout
  • جۆری فۆنت
    • ههەڵبژاردن:
  • ڕەنگی فۆنت
    • هەڵبژاردن:
  • بنەڕەتی کردنەوە
    • بنەرەتی
ڕێکلام