ماڵپەری بەهەشت

بەشە سەرەکیەکان
پرسیار و وەڵامی شەرعی
ئاماری ماڵپەڕ




ڕێکلام
جەژنی دایك بێ‌ ڕێزی یە بۆ دایكان نەك ڕێز لێگرتنیان

بسم الله الرحمن الرحيم
الحمد لله وحده، و الصلاة والسلام على من لا نبي بعده....و بعد:
گومانی تێدا نیە كەوا دایك پلەیەكی باڵای هەیە و لای هەموو موسڵمانێك بە نرخە، وە ڕێز لێ‌ گرتنی و خۆش ویستنی ئەركی سەرشانی هەموو موسڵمانێكی ڕاستەقینەیە، تا گەشتوەتە ئەو ڕادەیەی خوای پەروەردگار لە پاش بەتەنها بیپەرستنی بەبێ‌ هاوەڵ داوامان لێدەكات كە لەگەڵ دایك و باوك چاكەكار بین هەروەك ئەفەرموێت: [ وَقَضَى رَبُّكَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَاناً إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِندَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلاَهُمَا فَلاَ تَقُل لَّهُمَا أُفٍّ وَلاَ تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلاً كَرِيماً ] (الإسراء: 23). بەڵام ئەم رێز لێ‌ گرتنەی دایك لەم سەردەمە لای زۆرێك بوەتە جەژن و لە تەنها ڕۆژێكدا گوزارشتی لێدەكرێت، وە یەكێك لەو جەژنە داهێنراوانەی جیهان بە گشتی و موسڵمانان بەتایبەتی گیرۆدەی بوون (جەژنی دایكە) لە 21 ی ئازاری هەموو ساڵێك، بەڵام پرسیاری گرنگ ئەوەیە هۆكاری دروست بوونی ئەم جەژنە چیە و چۆن سەری هەڵدا و لەكوێ‌ دەستی پێكرد ؟
ئاشكرایە ئەوەی پەیوەست بێ‌ بە ئاینی پیرۆزی ئیسلام بە گوفتار و رەفتار هەموو رۆژێكی جەژنی دایكە، بەهاوكاری كردن و خۆشویستنی یادی ئەكاتەوە و لە پاش مردنی بە دوعای خێر بۆ كردنی و قورئان خوێندن یادی ئەكاتەوە. بەڵام ئەم جەژنە لەو كۆمەڵگانە سەری هەڵداوە كە هیچ ڕێزێك بۆ دایك دانانێن هەركە بەساڵاچون ناچار دایكانی ئەو كۆمەڵگایانە هیچ پەناگەیەكیان بۆ نامێنێتەوە جگە لە خەڵوەتگەی پیری، كوڕ و كچەكانی وەك وەفایەكی دونیایی و لەبەر قسەی خەڵكی ساڵی جارێك سەردانیان ئەكەن و گوڵێك یان دیاریەكیان بۆ ئەبەن، بۆیە ئەگەر بەوردی بیربكەینەوە ئەگەینە ئەو قەناعەتەی كە جەژنی دایك لەو كۆمەڵگانەوە سەرچاوەی گرتووە كە (عقوق) زاڵبوە بەسەریانا و تەشەنەی كردوە، بۆ ئەوەی زیاتر درێژە بە باسەكەمان نەدەین و بچینە ناوەڕۆكی باسەكە ئەڵێن: چەندین زانای پایە بەرزی ئەهلی سوننە جەژنی دایك بە بیدعە ئەزانن لەوانەش: (لجنة الدائمة و شيخ الباني و شيخ ابن باز و شيخ ابن عثيمين وشيخ صالح الفوزان و شيخ عبدالرحمن السحيم و چەندین زانای تر) بە واتایەكی ڕونتر هیچ زانایەك ڕێگەی نەداوە بە جەژن گێڕان بەو بۆنەیە بەڵكو هەموو ئەوانە بەحەق زانان ئەم كارە بە بیدعە ئەزانن هەروەك لە فەتوای لیژنەی هەمیشەیی فەتوادان هاتووە: ئاهەنگ گێڕان جائز نیە بەو بۆنەیەی ناوی لێنراوە (جەژنی دایك) و هاوشێوەكانی لە جەژنە داهێنراوەكان لەبەر فەرمودەی پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم كە ئەفەرموێت: (من عمل عملا ليس عليه أمرنا فهو رد). واتە: هەر كەسێك كردەوەیەك بكات فەرمانی ئەم ئاینەی ئێمەی لە سەر نەبێت، ئەوا بەڕووی خاوەنەكەیدا رەت دەكرێتەوە. وە ئاهەنگ گێران و خۆشی دەربڕین بە (جەژنی دایك) نە لە كردەوەی پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم بووە و نە لە كردەوەی هاوەڵەكانی و نە لەكردەوەی شوێنكەوتوانی ئەم ئومەتە بوە. بەڵكو ئەم كارە بیدعەیە و خۆ شوبهاندنە بە بێ‌ باوەڕان.
هەروەها شێخ (ابن عثيمين)ئەفەرموێ‌: هەموو ئەو جەژنانەی كە پێچەوانەی جەژنە شەرعیەكانن هەمویان جەژنی داهێنراوی تازەن و لەسەردەمی سەلەفی صالح نەبوە، وە ڕەنگە داهێنەرەكانی موسڵمان نەبن ئەمەش لەگەڵ ئەوەی كە بیدعە لە هەمان كاتدا خۆ شوبهاندنە بە دوژمنانی خوا لە بێ‌ باوەڕان، جەژنە شەرعیەكانیش لای موسڵمانان ئاشكرا و ناسراون ئەوانیش جەژنی ڕەمەزان و قوربان و جەژنێكی هەفتانە كە ئەویش رۆژی هەینی یە، وە لە ئیسلامدا جگە لەم سێ‌ جەژنە جەژنی تر نیە و هەر جەژنێكی تر دابهێنرێت دەدرێتەوە بەڕوی داهێنەرەكەی و لە شەریعەتی خوای پەروەردگاردا پوچەڵە چونكە پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم ئەفەرموێت:(من أحدث في أمرنا هذا ما ليس منه فهو رد). واتە: هەر كەسێك شتێك دابهێنێت لەم ئاینەی ئێمەدا نەبێت، ئەوا بەڕووی خاوەنەكەیدا رەت دەكرێتەوە.هەروەها ئەفەرموێت: (من عمل عملاً ليس عليه أمرنا فهو رد). واتە: هەر كەسێك كردەوەیەك بكات فەرمانی ئەم ئاینەی ئێمەی لە سەر نەبێت، ئەوا بەڕووی خاوەنەكەیدا رەت دەكرێتەوە. وە ئەگەر ئەمە ئاشكرا بوو ئەوا لەم ڕۆژەی ناونراوە بە (جەژنی دایك) جائز نیە شتێك لە دروشمەكانی جەژن بەرپا بكرێت وەك: دەربڕینی خۆشی و شادی و پێشكەش كردنی دیاری و هاوشێوەكانی.
هەروەها شێخ (عبد الرحمن السحیم) ئەفەرموێ‌: نابێ‌ لە جەژنی دایك ئاهەنگ بگێڕیت لەبەر چەند هۆیەك:
یەكەم / لە ئیسلامدا تەنها سێ‌ جەژن هەیە: جەژنی ڕەمەزان و قوربان و جەژنێكی هەفتانە كە ئەویش رۆژی هەینی یە بەهۆی كۆبونەوەی موسڵمانان لەو ڕۆژە
دووەم / ئەم جەژنە لە داب و نەریتی خاچ پەرستانەوە هاتووە.
سێ‌ یەم / ئەم جەژنە سەرەتا بە مەبەستی چاودێری و بایەخ دان بە دایك سەری هەڵدا وە بە عقوق كۆتایی هات لایان كە ئێستایە.
بەم پێیە ئەگەینە ئەو ئەنجامەی كە جەژنی دایك جەژنی موسڵمانان نیە و نابێ‌ موسڵمان بە جەژنی بزانێت ئەوێش لەبەر ئەم هۆیانە:
1 ـ موسڵمانان تەنها سێ‌ جەژنیان هەیە: جەژنی ڕەمەزان و قوربان و جەژنێكی هەفتانە كە ئەویش رۆژی هەینی یە، كەواتە ئەمەی ناویان لێناوە جەژنی دایك بیدعەیە و پێغەمبەری خوایش صلى الله عليه وسلم فەرموویەتی:(كل بدعة ضلالة وكل ضلالة في النار). واتە: هەموو بیدعەیەك گومڕایی یە، و هەموو گومڕایی یەكیش خاوەنەكەی لە ئاگری دۆزەخدایە
2 ـ ئەم یادە نە لە سەردەمی پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم ئەنجام دراوە، و نە لە سەردەمی خەلیفەكان و نە لە سەردەمی دوای ئەوانیش، لە كاتێكدا پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم لە بارەیانەوە فەرموویەتی: باشترینی خەڵك لە ئوممەتەكەم ئەو سەدەیەیە كە من تیایدا ژیاوم، پاشان ئەوانەی كە بە دوایاندا دێن، پاشان ئەوانەی كە بە دوایاندا دێن.
كەسانێك بەو شێوەیە ناویان هاتبێت و یەكەم كەسانێك بن لە پەیڕەوكردنی ئاینی ئیسلام و پابەندبوونیان بە سوننەتەكانی پێغەمبەری خواوە صلى الله عليه وسلم، ئاخۆ بۆچی ئەم یادەیان نەكردوە ؟! خۆ ئەوان لە ئێمە زیاتر دایكیان خۆش ویستوە ؟! وەڵام دانەوەی ئەم پرسیارەش زۆر ئاسانە، چونكە ئەوان خۆیان لە بیدعە پاراستوە، ئەمەش دەیسەلمێنێ‌ كە ئەم كارە بیدعەیە، و لە ئایندا بونی نیە، نە لە قورئانی پیرۆز، و نە لە فەرموودە ڕاستەكانیش پێغەمبەری خوایش صلى الله عليه وسلم فەرموویەتی: (من عمل عملا لیس علیه أمرنا فهو ردّ). واتە: هەر كەسێك كردەوەیەك بكات فەرمانی ئەم ئاینەی ئێمەی لە سەر نەبێت، ئەوا بەڕووی خاوەنەكەیدا رەت دەكرێتەوە. هەروەها فەرمویەتی: " (من أحدث في أمرنا هذا ما ليس منه فهو رد). واتە: هەر كەسێك شتێك دابهێنێت لەم ئاینەی ئێمەدا نەبێت، ئەوا بەڕووی خاوەنەكەیدا رەت دەكرێتەوە.
3 ـ سازكردنی ئەم بۆنەیە، خۆشوبهاندنە بەكافر وخاچ پەرستان، پێغەمبەری خوایش صلى الله عليه وسلم لە خۆ شوبهاندن ئاگاداری كردووینەتەوە لەم فەرموودەیەدا: " من تشبه بقوم فهو منهم، واتە: هەر كەسێك خۆی بشوبهێنێت بە گەڵێك ئەوا ئەویش لەوانە
4 ـ جائز نیە لەم ڕۆژەدا شتێك لە دروشمەكانی جەژن بەرپا بكرێت وەك: دەربڕینی خۆشی و شادی و پێشكەش كردنی دیاری و هاوشێوەكانی چونكە لە شەرعی خوادا ئەم ڕۆژە حسابی جەژنی بۆ ناكرێ‌.
هەروەها (عبدالله) ی كوڕی (عمر) رضي الله عنه فەرموویەتی: هەموو بیدعەیەك گومڕایی یە با خەڵكیش بە باشی بزانن.
هەروەها پێشەوا مالك فەرمویەتی: (هەركەسێك لە ئیسلامدا داهێنراوێك دابهێنێت و بە باشی بزانێت ئەوا ئەو كەسە پێی وایە كە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم خیانەتی كردوە لە گەیاندنی پەیامەكەی چونكە خوای پەروەردگار ئەفەرموێت: [ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ ] هەر بۆیە ئەوەی كە لەو سەردەمەدا ئاین نەبوبێت، ئەوا ئەمڕۆ نابێتە ئاین)
هەروەها هاوەڵی بەڕێز (عبدالله) ی كوڕی (مسعود) رضي الله عنه فەرموویەتی: " شوێنی سوننەتی پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم بكەون، و شت دامەهێنن (واتە: بیدعە مەكەن)، چونكە سوننەت بەستانە، و هەموو شتێكی داهێنراویش بیدعەیە " جەژنی دایكیش بیدعەیە.
هەروەها حُذَیفە بن الیمان رضي الله عنه فەرموویەتی: هەر جۆرە عیبادەت و پەرستنێك هاوەڵانی محمد صلى الله عليه وسلم نەیان كردبێت ئەوا ئێوەش مەیكەن، وە دەست بە ڕێباز و ئاینی پێشینانەوە بگرن، چونكە ئەوانەی پێشین هیچیان بۆ دوای خۆیان نەهێشتووە باسیان نەكردبێت.
كۆتایی وتەشمان ئەوەیە كەوا ئەم جەژنە داهێنراوە لە كۆمەڵگەیەكەوە سەرچاوەی گرتووە كە مەبەستیان لە داهێنانی ئەم جەژنە بۆ قەرەبو كردنەوەی بێ‌ بایەخیانە بە دایكان و پچڕانی سیلەی ڕەحم لە نێوانیان بۆیە بۆ پیرۆز ڕاگرتنی و پاداشت دانەوە بە چاكە ئەم ڕۆژەیان داهێنا بۆ ئەوەی خێزانەكان لە ساڵێكدا یەك جار دایكیان بیر بكەوێتەوە و ئاهەنگ بگێڕن و گوڵێكی بە دیاری بۆ بەرن، تا ساڵی داهاتوو دەگەنەوە بەم ڕۆژە ئەو دایكانە یان بەدیار بەخێو كردنی پشیلەیەكەوە بەتەنها لەماڵێكدا ئەژین یان لە خەڵوەتگەی پیری ژیان بەسەر ئەبەن بێ‌ ئەوەی كەسێك سەردانیان بكات. ئەمەیە جەژنی دایك و بەم شێوە ئەوان گوزارشت ئەكەن لە گەورەیی و ڕێزی دایك !! گرفتەكەش لەوەدا لەكاتێكدا ئاینێكی كامڵمان لەبەردەستایە و جوانترین یادكرنەوەی تیایە بۆ دایكان كەچی خەڵكانێك هەن هەر پەیوەستن بە جەژنە داهێنراوەكان. بۆیە تەنها ئەڵێم: هەركەسێك لەگەڵ خوای خۆی ڕاستگۆ بێت هەموو ڕۆژێكی ئەكاتە جەژن بۆ دایكی چونكە جەژنی دایك بچوك ڕوانینە بۆ دایكان و بێ‌ نرخ كردنیانە نەك بە گەورە ڕوانین بۆیان و نرخ پێدانیان، دایكیش زۆر لەوە گەورەتر و بەڕێز ترە بە درێژایی ساڵ لە تەنها ڕۆژێكدا یادی بكرێتەوە.
وَآخِرُ دَعْوَانا أَنِ الْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ

بۆ چاپ كردنى ئەم بابەتە بە شێوازى نامیلكە فەرموو لەخوارەوە دایبەزێنە نوسخەیەكى ئامادە كراو بۆ چاپ دانراوە




فایلی هاوپێچ:
ناوی فایل
کێش
٤٧٠.٢٢ کیلۆ بایت
داگرتن
داگرتن
ژمارەی داگرتن
١٠٨٢

www.ba8.org

بینێرە بۆ هاوڕێکەت
چاپکردن
ستایڵ
  • قەبارەی فۆنت
    • گەورەکردن:
    • zoomin
    • بچوک کردنەوە:
    • zoomout
  • جۆری فۆنت
    • ههەڵبژاردن:
  • ڕەنگی فۆنت
    • هەڵبژاردن:
  • بنەڕەتی کردنەوە
    • بنەرەتی
ڕێکلام