وەسێتنامەی شەرعی سەبارەت بە : (پرسە و تەعزێ‌ و تەعزێباری دوای مردنـم)‏
بەروار: 2013/04/24سەردارن: 3333نوسەر: مامۆستا محمد عبدالرحمن

وەسێتنامەی شەرعی سەبارەت بە : (پرسە و تەعزێ‌ و تەعزێباری دوای مردنـم)‏
ئەم وەسێتنامەیە دەنووسم بۆ ئەوەی لە گۆڕەكەمدا سـزا نەدرێـم
ئەگەر منتان خۆشدەوێت ئەوا مەمكەن بە قوربانی گلەیی و لۆمەی خەڵكی
پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم‏ فەرموویەتی : ((الْمَيِّتُ يُعَذَّبُ فِي قَبْرِهِ بِالنِّيَاحَةِ عَلَيْهِ))(1) ، واتە : مردوو لە گۆڕەكەیدا سـزا دەدرێت بە هۆی ‏شیوەن و ئەو كارە ناشەرعییانەی كەوا كەسوكارەكەی بـۆی ئەنـجامدەدەن .‏
ئەمەش لەبەر ئەوەیە كە (شیوەن و ئەو كارە ناشەرعییانەی كەسوكاری مردوو بـۆی ئەنـجامدەدەن) لە داب و نەریتەكانی سەردەمی ‏جەهالەت و نەفامین و ئیسلام قەدەغەی كردوون : پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم‏ فەرموویەتی : ((أَرْبَعٌ فِي أُمَّتِي مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ لَنْ يَدَعَهُنَّ النَّاسُ : النِّيَاحَةُ ...))(2) ، واتە : چوار شت لە نێو ئوممەتەكەمدا لە داب و نەریتەكانی سەردەمی نەفامین و خەڵكی وازیان لێناهێنن : شیوەن كردن ‏و كاری ناشەرعی ئەنجامدان بە هۆی مردنی كەسێكەوە .... وە (كۆبوونەوەی دەوری خاوەن مردوو و دروست كردنی خواردنی دوای دەفن ‏كردنی بەشێكن لە (شیوەن / النِّێاحَە) و لە داب و نەریتەكانی سەردەمی جەهالەت و نەفامین : عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيِّ (رضي الله عنه) قَالَ : ((كُنَّا نَعُدُّ [وفـي روايةٍ : نَرَى] الاِجْتِمَاعَ إِلَى أَهْلِ الْمَيِّتِ ، وَصَنِيعَةَ الطَّعَامِ بَعْدَ دَفْنِهِ مِنَ النِّيَاحَةِ))(3) ، واتە : ئێمەی صەحابەكانی پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم‏ ‏كۆبوونەوەی دەوری خاوەن مردوو و دروست كردنی خواردنی دوای دەفن كردن و ناشتنـیمان بە شیوەن (النِّيَاحَة) دەژمارد .‏
وە زانایانی شافعی مەزهەب ڕەحمەتی خوایان لێبێت ئەم كارانەیان بە ناپەسەند و بیدعە و مەینەتی داناوە :‏
قال الإمام النووي في الـمجموع : (5 / 306) : (وأما الـجلوس للتعزية : فنصَّ الشافعي والمصنف [أي الشيرازي] وسائر الأصحاب على كراهته ، ونقله الشيخ أبو حامد في "التعليق" ، وآخرون عن نص الشافعي قالوا : يعنـي بالـجلوس لـها : أن يجتمع أهلُ الميتِ في بيتٍ فيقصدهم من أراد التعزية ، قالوا : بل ينبغي أن ينصرفوا في حوائجهم فمن صادفهم عزاهم ، ولا فرق بين الرجال والنساء في كراهة الجلوس لـها ، صرح به المحاملي ونقله عن نص الشافعي رحمه الله في "الأم" ، قال الشافعي في "الأم" : "وأكره الـمآتِمَ : وهي الجماعة وإن لـم يكن لهم بُكاء ، فإن ذلك يُجَدِّدُ الـحُزن ويكلف الـمؤنة مع ما مضى فيه من الأثر [أي حديث جرير رضي الله عنه]" هذا لفظه في "الأم" ، وتابعه الأصحاب عليه واستدل له المصنف وغيره بدليل آخر : وهو أنه مُـحدَثٌ) ...
وقال الْخَطِيبُ الشِّرْبِينِيُّ في "مغنـي الـمحتاج إلى معرفة ألفاظ الـمنهاج" : (وَيُكْرَهُ الْجُلُوسُ لَهَا بِأَنْ يَجْتَمِعَ أَهْلُ الْمَيِّتِ بِمَكَانٍ لِيَأْتِيَهُمْ النَّاسُ لِلتَّعْزِيَةِ ؛ لِأَنَّهُ مُحْدَثٌ وَهُوَ بِدْعَةٌ ؛ وَلِأَنَّهُ يُجَدِّدُ الْحُزْنَ وَيُكَلِّفُ الْمُعَزِّيَ) [(ج 4 / ص 289)] ، وفيه أيضا : (قَالَ ابْنُ الصَّبَّاغِ وَغَيْرُهُ : أَمَّا إصْلَاحُ أَهْلِ الْمَيِّتِ طَعَامًا وَجَمْعُ النَّاسِ عَلَيْهِ فَبِدْعَةٌ غَيْرُ مُسْتَحَبٍّ ، رَوَى أَحْمَدُ وَابْنُ مَاجَهْ بِإِسْنَادٍ صَحِيحٍ عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ (رضي الله عنه) قَالَ : "كُنَّا نَعُدُّ الِاجْتِمَاعَ عَلَى أَهْلِ الْمَيِّتِ وَصُنْعَهُمْ الطَّعَامَ مِنَ النِّيَاحَةِ") [(ج 4 / ص 369)] .
وە بەداخەوە تاوەكو ئیستاش ئەو كارە ناشەرعییانەی سەردەمی جەهالەت و نەفامی ئەنجامدەدرێن و بوونەتە بەشێك لە داب و نەریتی ‏ناو كۆمەڵگای ئەم سەردەمە لە (تەعزێ‌ بۆ دانان بە شێوازی : دانیشتن و ڕاوەستانی كەسوكاری مردووەكە لە شوێنێكی تایبەتدا وەك لە ‏‏(ماڵ) یان لە (خێمە) یان لە (هۆڵ) یان لە (مزگەوت) بۆ پێشوازی كردن لەو كەسانەی كە بە مەبەستی پرسە و سەرەخۆشی لـێ‌كردن دێن ‏بۆ لایان و لەگەڵیاندا كۆدەبنەوە ، هەروەها ئاودان و پاشان ناندان بەو خەڵكانەی كە دێن بۆ تەعزێ‌ و دادەنیشن و دەمێننەوە) ، ئەم دوو ‏كارەش هەردووكیان بە پێ‌ی ئەو بەڵگانەی سەرەوە نــاشەرعین و بە جۆرێك لە جۆرەكانی (النِّيَاحَة) دەژمێردرێن و بە هـۆیانەوە مردوو سـزا ‏دەدرێت لە ناو گۆڕەكەیدا .‏
‏[اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ ، اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ ، اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ]
-----------------------
[جـــا لەبەر ئەوەی كە لە گۆڕەكەمدا سـزا نەدرێـم ئەم وەسێتنامەیە دەنووسم : ‏]
من كە ناوم (.................................................) : ‏
بە شایەتـی هەردوو بەڕێز :
شایەتـی یەكەم : (...............................................) .‏
‏ شایەتـی دووەم : (...............................................) .‏
ئەمەیە وەسێتەكەم سەبارەت بە پرسە و تەعزێ‌ و تەعزێباری دوای مردنـم :‏
‏1 ـ ڕازی نیم و تەبەڕادەكەم لەوەی كە تەعزێم بۆ دابنێن بە شێوازی : دانیشتن و ڕاوەستانی كەسوكارەكەم لە شوێنێكی ‏تایبەتدا وەك لە (ماڵ) یان لە (خێمە) یان لە (هۆڵ) یان لە (مزگەوت) بۆ پێشوازی كردن لەو كەسانەی كە بە مەبەستی پرسە و ‏سەرەخۆشی لـێ‌كردن دێن بۆ لایان و لەگەڵیاندا كۆدەبنەوە .‏
بەڵكو وەسێت دەكەم كە لە پاش مردنـم بە شێوازێكی شەرعی و لەسەر سوننەتی پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم‏ بمشۆرن و كفنم بكەن و ‏نوێژی مردووم لەسەر بكەن و بمنێژن و دوای ناشتنم دوعای لـێ‌خۆشبوون و دامەزرانم بۆ بكەن ، وە لە پاش ئەم كارە شەرعییانە ‏هەمووتان بڵاوەی لـێ‌بكەن و بڕۆن بۆ سەر ئیش و كاری خۆتان ...‏
وە هەركەسێك لە خزمان و دۆستان ویستی بە هۆی مردنی منەوە پرسە و سەرەخۆشی بكات لە كەسوكارەكەم ئەوا با لە هەر ‏شوێنێك پێیان گەیشت (چ لە مزگەوت یان لە بازاڕ یان لە دەوام یان لە ڕێگاوبان) یان بە تەلەفۆن یان بە نامە پرسە و ‏سەرەخۆشیان لـێ‌ بكات و نەیەت بۆ لایان و لەگەڵیاندا كۆنەبێتەوە .‏
‏2 ـ هەروەها ڕازی نیم و تەبەڕادەكەم لـە نان و ئاودان بەو خەڵكانەی كە دێن بۆ تەعزێ‌ و دادەنیشن و دەمێننەوە ، بەڵكو بــا ‏خزمان و دۆستان و دراوسێكان خواردن دروست بكەن بۆ كەسوكارەكەم وەك پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم‏ فەرموویەتی : ((اصْنَعُوا لآلِ جَعْفَرٍ طَعَامًا فَإِنَّهُ قَدْ أَتَاهُمْ أَمْرٌ شَغَلَهُمْ)) صحيح سنن أبـي داود رقم : (3132) .
‏3 ـ هەروەها ڕازی نیم و تەبەڕادەكەم لـە دروست كردنی خواردنی (سێ‌ ڕۆژە ، حەفتە ، چــلــە ، سەرساڵ) .‏
‏4 ـ هەروەها ڕازی نیم و تەبەڕادەكەم لـەوەی كەوا تەنانەت تەنها یەك دیناریش خەرج بكرێت بۆ كڕینی نان و ئاو بۆ خەڵكانی ‏هاتوو بۆ تەعزێ‌ .. یان بۆ بە كرێ‌ گرتنی كورسی و خێمە .. یان بۆ بە كرێ‌ گرتنی قورئان خوێن !!! چونكە هەموو ئەمانە ‏ناشەرعین ، وە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم‏ فەرموویەتی : [اقْرَءُوا الْقُرْآنَ وَاعْمَلُوا بِهِ وَلاَ تَأْكُلُوا بِهِ] الـجامع الصغير للسيوطي رقم : (1168) وصححه الألبانـي واتە : قورئان بخوێننەوە و كردەوەی پێ‌بكەن و نانی پێ‌ مـەخۆن و كاسپی مەكەن .‏
‏5 ـ هەروەها ڕازی نیم و تەبەڕادەكەم لـەوەی كەوا ئافرەتان شیوەنم بۆ بكەن بە لە گۆنادان و یەخەدادڕین و هاواركردنی نەفامكارانە ، ‏چونكە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم‏ فەرموویەتی : [لَيْسَ مِنَّا مَنْ ضَرَبَ الْخُدُودَ ، وَشَقَّ الْجُيُوبَ ، وَدَعَا بِدَعْوَى الْجَاهِلِيَّةِ] (صحيح البخاري رقم : (1297)
‏6 ـ هەروەها ڕازی نیم و تەبەڕادەكەم لـە تەعزێباری و غەمباری دەربڕین بۆم لە دوای سێ‌ ڕۆژ لە مردنم جگە لە خێزانەكەم ‏نەبێت كە شەرع رێگای داوە بۆ ماوەی چوار مانگ و دە ڕۆژ لـە تەعزێباریدا ببێت ، چونكە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم‏ فەرموویەتی : ((لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ : أَنْ تُحِدَّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ ، إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ فَإِنَّهَا تُحِدُّ عَلَيْهِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا)) .
ئەمەیە كە بەندەی فەقیر بۆ ڕەحمەتی خوای میهرەبان وەسێتی پـێ‌ دەكات سەبارەت بە (پرسە و تەعزێ‌ و تەعزێباری دوای ‏مردنـم) كە كەسوكار و منداڵەكانم كاری پێ بكەن لە دوای مردنم :‏
ـ گەر كاری پێ بكەن ئەوا ئەجر و پاداشتیان بۆ هەیە (إن شاء الله) .. ‏
ـ وە تەبەڕادەكەم و نــاڕازیـم لە هەموو كاروكردارێك كە پێچەوانەی شەرع بێت یان پێچەوانەی ئەمە بێت كە لەم وەسێتەدا ‏نووسیومە :[فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَمَا سَمِعَهُ فَإِنَّمَا إِثْمُهُ عَلَى الَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ](سورة البقرة181) .
هەر كەسێك دوای خوێندنەوە و بیستنی ئەم وەسێتە بیگۆڕی و كاری پێ نەكات : ئەوا ئەو كەسانەی كە دەیگۆڕن و كاری ‏پێ‌ناكەن تەنها ئەوان بەرپرسیارن و تاوانبارن , وە منی وەسێتكار گوناهی هەڵناگرم .. خوایە تۆ شاهید بە لەسەر ئەمە .‏
اللهُمَّ اجعلْ خيرَ عمـري آخرَهُ  ... وخيـرَ أعمالـي خواتِـمَهَـا .... وخيـرَ أيامـي يـوم ألقـاك
===========================
(1) صحيح البخاري رقم : (1292) وصحيح مسلم رقم : (1282) وصحيح سنن النسائي رقم : (1853) ، فائدة : ذهب الجمهور إلى أنَّ هذا (الـحديث محمول على من أوصى بالنوح عليه  ، أو لـم  يوص بتركه مع علمه بأن الناس يفعلونه عادة ، ولِهذا قال عبد الله بن المبارك : "إذا كان ينهاهم في حياته ففعلوا شيئا من ذلك بعد وفاته لَمْ يكن عليه شيء") "أحكام الجنائز" ص : (29) .
واتە : زۆربەی زانایان بۆ ئەوە ڕۆیشتوون كەوا ئەم فەرموودەیە بە ئەو كەسە لێكدەدرێتەوە كە وەسێت دەكات بەوەی كە لە پاش مردنی شیوەنی بۆ بكەن و تەعزێ‌ی بۆ دابنێن ، ‏یان وەسێت ناكات بە وازهێنان لە (شیوەن بۆ كردن و تەعزێ‌ بۆ دانان) لە كاتێكدا كە دەزانێت خەڵكی ئەو كارانە دەكەن وەك داب و نەریت و عادەت ، وە لەبەر ‏ئەمە (عبد الله بن المبارك [118 ـ 181 ك]) فەرموویەتی : ئەگەر لە ژیانیدا ڕێگری ئەو كارانەی لـێ‌كردبن و پێیانی ڕاگەیاندبێ‌ كە ناشەرعین بەڵام ئەوان لە پاش ‏مردنی شتێك لەو كارانەیان ئەنجامدا ئەوا ئەو كەسە هیچی لەسەر نییە . [لەبەر ئەمە پێویستە ئەم وەسێتە بنووسیت و خۆت لە بەرپرسیارێتی دەرباز بكەیت]‏
(2) صحيح البخاري رقم : (3561) صحيح مسلم رقم : (2157) وصحيح سنن الترمذي رقم : (1001) واللفظ له .  (3) رواهُ الإمام أحمد رقم : (6905) وابن ماجه (1/490) والرواية الأخرى لهُ ، وإسنادهُ صحيح على شرط الشيخين ، وصححهُ النووي في ((المجموع)) : (5/306) والبوصيري في ((الزوائد)) وصححه الألباني في صحيح سنن ابن ماجه رقم : (1612) وفي "أحكام الجنائز" ص : (210) .