سێ یەم: ئەو شوێنانەی كە نەهی لێكراوە نوێژیان تێدا بكرێت  
بەروار: 2020/12/05سەردارن: 126نوسەر: وەرگێڕانی : ستافی ماڵپەڕ

ئەو شوێنانەی كە نەهی لێكراوە نوێژیان تێدا بكرێت (1)

 1. شوێنی مانەوەی وشتر (گەوڕ ) 
 نوێژكردن لەو شوێنەدا دروست نییە وئەمەش مەزهەبی حەنبەلیەكانە و لە مالیكەوە گێردراوەتەوە و وتەی كۆمەڵێكە لە شەرع زانان ووتەی پەسەندكراوی  ابن حەزم وابن عوسەیمینە.

گەوڕ : بریتیە لە شوێنی مانەوەی وشتر لەلای ئاو بەتایبەت ، وە وتراویشە بریتیە لە شوێنی مانەوەی بە رەهایی.
2.    گەرماو
 دروستە لە گەرماودا  نوێژبكرێت بەڵام مەكروهە و ئەمەش مەزهەبی زۆرینەیە: حەنەفیەكان ومالیكیەكان  و شافعیەكان و ریوایەتێكیشە لە ئەحمەدەوە.

ابن عوسەیمین دەڵێت: " گەرماو واتە شوێنی خۆشۆردن كە دانرابوو بۆ خەڵكی بۆ خۆشۆردن و مەبەست لێی سەرئاو یان ئاودەست نییە " (الشرح الممتع 3/343).

مالیكیەكان دەڵێن: ئەگەر كەسەكە دڵنیا بێت لە پاكێتی شوێنەكە ئەوا مەكروهە.
 3 . گۆڕستان
 نوێژكردن لە گۆڕستان  دروست نییە وئەمەش مەزهەبی حەنبەلیەكانە و دراوەتە پاڵ زۆرێك لە ئەهلی عیلم و وتەی ابن حەزم و وتەی پەسەندكراوی ابن تیمیە وصەنعانی وابن باز وابن عوسەیمینە.

لای حەنبەلیەكان ئەگەر یەك یان دوو گۆڕ بێت ئەوا زیانی نییە ئەگەر بەرەو ڕووی گۆڕەكە نوێژنەكرێت وابن تیمیە دەڵێت: بەڵكو ئەمە زیانی هەیە.
4.    زبڵدان و سەربڕخانە
دروستە نوێژكردن لە سەر زبڵدان  و شوێنی سەربڕینی ئاژەڵ ئەگەر پاك بوو وە پیسی تێدا نەبێت وئەمەش مەزهەبی حەنەفیەكان ومالیكیەكان و وتەی پەسەندكراوی ابن حەزم و ابن بازە.

 المرداوی دەڵێت: " المزبلە ئەو شوێنەیە كە تەرخان كراوە بۆ پیسی و زبالە وپاشەڕۆ ئەگەر پاكیش بێت " الإنصاف 1/346

5. سەرەڕێ و ناوەڕاستی رێگا
 مەكروهە لەو جۆرە شوێنانەدا نوێژ بكرێت وئەوەش مەزهەبی زۆرینەیە: حەنەفیەكان و مالیكیەكان و شافعیەكان.
  6. زەوی زەوت كراو
 - حوكمی نوێژكردن لەسەر خاكی زەوت كراو
 نوێژكردن لەسەر خاكی زەوت كراو ودروست و جائیز نییە پێشەوا نەوەوی یەكدەنگی زانایانی لەسەر ئەوە باس كردووە.
 - تەواوێتی و دروستێتی نوێژ لەسەر زەویەكی زەوت كراو
 نوێژكردن لەسەر خاكی زەوت كراو صەحیح و تەواوە ئەوەش مەزهەبی زۆرینەیە: حەنەفیەكان و مالیكیەكان وشافعیەكان و ریوایەتێكیشە لە ئەحمەدەوە.
 7. كەنیسە و پەرستگای جولەكە
 مەكروهە لەو پەرستگایانەدا  نوێژ بكرێت وئەوەش مەزهەبی زۆرینەیە: حەنەفیەكان و مالیكیەكان وشافعیەكان و ریوایەتێكیشە لە ئەحمەدەوە و وتەی كۆمەڵێكیشە لەسەلەف. 

ابن تیمیە دەڵێت: " ئەوەی صەحیحە و گێردراوەتەوە لە عومەری كوڕی خەتتاب وجگە لەویشەوە دەقی لەسەرە لای ئەحمەد و جگەلەویش ئەوەیە كە : ئەگەر ئەو پەرستگایانە وێنەیان تێدا بێت ئەوا نوێژی تێدا ناكرێت چونكە فریشتەكان ناچنە شوێنێكەوە كە وێنەی تێدا بێت و هەروەها پێغەمبەری خوا صلى الله علیه وسلم نەچووە ناو كەعبەوە هەتا ئەو وێنانەی كە تێیدابوون لادران ، هەروەها عومەر دەڵێت: ئێمە نەدەچووینە ناو كەنیسەكانیانەوە كە وێنەیان تێدا بووایە و ئەوە هاوشێوەی ئەو مزگەوتەیە كەلەسەر گوڕ دروست كرابێت " (مجموع الفتاوی 22/162).


 8. نوێژكردن لە شوێنی تاوان و سەرپێچی و ماوای شەیتان 
 مەكروهە لەو جۆرە شوێنانەدا نوێژ بكرێت وئەمەش مەزهەبی زۆرینەیە: حەنەفیەكان و مالیكیەكان وشافعیەكان .

پێشەوا نەوەوی دەڵێت: " نوێژكردن لە مەئوا و مۆڵگەی شەیتان بە یەكدەنگی زانایان مەكروهە، وەكو مەیخانە وقومارخانە و هاوشێوەكانیان كە شوێن و جێگەی گوناه و فاحیشەن" ( المجموع 3/162)


(1)  دروست ورێگەپێدراوە نوێژكردن لەسەر زەوی بەشێوەیەكی گشتی و ابن تیمیە یەكدەنگی زانایانی لەسەر باس كردووە.