ئادابەكانی كەسی وەڵامدەرەوە
بەروار: 2012/04/24سەردارن: 6297نوسەر: مامۆستا محمد عبدالرحمن

1 ـ نەرم و نیان و هێمن و سنگ فراوان و بە بەزەیی بێت لە بەرامبەر كەسانی پرسیاركاردا .
قال النووي في شرح حديث جبريل : (وَفِيهِ أَنَّهُ يَنْبَغِي لِلْعَالِمِ أَنْ يَرْفُقَ بِالسَّائِلِ ، وَيُدْنِيَهُ مِنْهُ ، لِيَتَمَكَّن مِنْ سُؤَاله غَيْرَ هَائِبٍ وَلَا مُنْقَبِضٍ ، وَأَنَّهُ يَنْبَغِي لِلسَّائِلِ أَنْ يَرْفُق فِي سُؤَاله ، وَاَللَّه أَعْلَمُ)(1) واتە : وە ئەم فەرموودەیە سوودی ئەوەی تێدایە كەوا : پێویستە زانـــا نەرم و نیان و بە بەزەیی بێت بەرامبەر بە پرسیاركار و نزیكی بكاتەوە لە خۆی بۆ ئەوەی بتوانێت پرسیارەكەی ئاراستە بكات بە بێ‌ ترس و داخراوی ، وە پێویستە پرسیاركاریش نەرم و نیان و هێمن بێت لە پرسیاركار كردنەكەیدا .
2 ـ سەرەڕای وەڵامدانەوەی پرسیارەكە بە تێروتەسەلی وا باشترە ڕێنمایی كەسی پرسیاركار بكات بۆ چاك تر .
ئەمەش زۆر بە روونی بە دی دەكرێت لە وەڵامدانەوەی ئەو زانایەی كە لە چیرۆكی ئەو پیاوەی وا (100) سەد كەسی كوشتبوو هاتووە :
عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ (رضي الله عنه) عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ : ((إِنَّ عَبْداً قَتَلَ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ نَفْساً ، ثُمَّ عَرَضَتْ لَهُ التَّوْبَةُ ، فَسَأَلَ عَنْ أَعْلَمِ أَهْلِ الأَرْضِ ؟ فَدُلَّ عَلَى رَجُلٍ (وفـي رواية : رَاهِبٍ) فَأَتَاهُ ، فَقَالَ : إِنِّي قَتَلْتُ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ نَفْساً فَهَلْ لِي مِنْ تَوْبَةٍ ؟ قَالَ : بَعْدَ قَتْلِ تِسْعَةٍ وَتِسْعِينَ نَفْساً ؟! قَالَ فَانْتَضَى سَيْفَهُ فَقَتَلَهُ بِهِ فَأَكْمَلَ بِهِ مِائَةً .
ثُمَّ عَرَضَتْ لَهُ التَّوْبَةُ ، فَسَأَلَ عَنْ أَعْلَمِ أَهْلِ الأَرْضِ ؟ فَدُلَّ عَلَى رَجُلٍ [عَالِمٍ] ، فَأَتَاهُ فَقَالَ : إِنِّي قَتَلْتُ مِائَةَ نَفْسٍ فَهَلْ لِي مِنْ تَوْبَةٍ ؟
فَقَالَ : وَمَنْ يَحُولُ بَيْنَكَ وَبَيْنَ التَّوْبَةِ ؟! اخْرُجْ مِنَ الْقَرْيَةِ الْخَبِيثَةِ الَّتِي أَنْتَ فِيهَا إِلَى الْقَرْيَةِ الصَّالِحَةِ قَرْيَةِ كَذَا وَكَذَا [فَإِنَّ بِهَا أُنَاسَاً يَعْبُدُونَ اللَّهَ] فَاعْبُدْ رَبَّكَ [مَعَهُمْ] فِيهَا ، [وَلاَ تَرْجِعْ إِلَى أَرْضِكَ فَإِنَّهَا أَرْضُ سَوْءٍ] ...)) (2)
واتە : بەندەیەك لە بەندەكانی خوای پەروەردگار نەوەد و نۆ كەسی كوشتبوو ، پاشان كە ویستی تۆبە بكات پرسیاری كرد سەبارەت بە زاناترین كەسی سەر زەوی ، دەستنیشانی پیاوێكی بۆ كرا (لە ڕیوایەتێكی تردا هاتووە : دەستنیشانی پیاوێكی خواپەرستی بۆ كرا) ئەویش ڕۆشتە لای و پێی وت : من نەود و نۆ كەسم كوشتووە ئایا بۆم هەیە تۆبە بكەم ؟ وتی : دوای كوشتنی نەود و نۆ كەس ؟! وتی : شیرەكەی هەڵكێشاو ئەویشی كوشت و سەدەكەی پێ‌تەواو كرد .
پاشان جارێكی تر ویستی تۆبە بكات پرسیاری كرد سەبارەت بە زاناترین كەسی سەر زەوی ، دەستنیشانی پیاوێكی بۆ كرا (زانا) بوو ئەویش ڕۆشتە لای و پێی وت : من سەد (100) كەسم كوشتووە ئایا بۆم هەیە تۆبە بكەم ؟
وتی : كێ‌ ڕێگە لە تۆبەی تۆ دەگرێت ؟! بەڵام ئەبێ‌ لەو دێ‌یە خراپە دەرچیت كە تیایدایت ، بۆ ئەو دێ‌ چاكە (چونكە خەڵكانێكی تێدایە خوای پەروەردگار دەپەرەستن ) تۆش پەروەردگاری خۆت بپەرستە (لە گەڵیاندا) لەوێدا (نەشگەڕێتەوە بۆ خاكەكەی خۆت چونكە شوێنێكی خراپە) .
3 ـ هەروەها زانیاری زیاتری پێ‌بدات كە پێویستە بۆی .
قال ابن القيم : (يَجُوزُ لِلْمُفْتِي أَنْ يُجِيبَ السَّائِلَ بِأَكْثَرَ مِمَّا سَأَلَهُ عَنْهُ ، وَهُوَ مِنْ كَمَالِ نُصْحِهِ وَعِلْمِهِ وَإِرْشَادِهِ ... ، وَقَدْ تَرْجَمَ الْبُخَارِيُّ لِذَلِكَ فِي صَحِيحِهِ فَقَالَ : (بَابُ مَنْ أَجَابَ السَّائِلَ بِأَكْثَرِ مِمَّا سَأَلَ عَنْهُ) ، ثُمَّ ذَكَرَ حَدِيثَ ابْنِ عُمَرَ [عَنِ النَّبِيِّ (صلى الله عليه وسلم) أَنَّ رَجُلاً سَأَلَهُ مَا يَلْبَسُ الْمُحْرِمُ ؟ فَقَالَ : ((لاَ يَلْبَسِ الْقَمِيصَ وَلاَ الْعِمَامَةَ وَلاَ السَّرَاوِيلَ وَلاَ الْبُرْنُسَ وَلاَ ثَوْبَاً مَسَّهُ الْوَرْسُ أَوِ الزَّعْفَرَانُ ، فَإِنْ لَمْ يَجِدِ النَّعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسِ الْخُفَّيْنِ وَلْيَقْطَعْهُمَا حَتَّى يَكُونَا تَحْتَ الْكَعْبَيْنِ))](3)
فَسُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ (صلى الله عليه وسلم) عَـمَّا يَلْبَسُ الْمُحْـرِمُ ، فَأَجَابَ عَمَّا لَا يَلْبَسُ ، وَتَضَمَّنَ ذَلِكَ الْجَوَابَ عَمَّا يَلْبَسُ ؛ فَإِنَّ مَا لَا يَلْبَسُ مَحْصُورٌ ، وَمَا يَلْبَسُهُ غَيْرُ مَحْصُورٍ ، فَذَكَرَ لَهُمْ النَّوْعَيْنِ ، وَبَيَّنَ لَهُمْ حُكْمَ لُبْسِ الْخُفِّ عِنْدَ عَدَمِ النَّعْلِ(4) ، وَقَدْ سَأَلُوهُ عَنْ الْوُضُوءِ بِمَاءِ الْبَحْرِ ، فَقَالَ لَهُمْ : "هُوَ الطَّهُورُ مَاؤُهُ الْحِلُّ مَيْتَتُهُ")(5).
واتە : دروستە بۆ ئەو كەسەی كە فەتوا دەدات (موفتی) وەڵامی پرسیاركار
بداتەوە بە زیاتر لەوەی كە پرسیاری لە بارەیەوە كردووە ، وە ئەمەش لە كەماڵ و تەواوی ئامۆژگاری و زانست و ڕێنمایی كردنێتی ...
وە بوخاری ناونیشانی بۆ ئەوە داناوە لە (صەحیح)ـەكەیدا و فەرموویەتی : (بابەتی : ئەو كەسەی كە وەڵامی پرسیاركار دەداتەوە بە زیاتر لەوەی كە پرسیاری لە بارەیەوە كردووە) ، ئەنجا باسی فەرموودەكەی (ابْنِ عُمَر)ی كردووە لە پێغەمبەرەوە صلى الله عليه وسلم كەوا پیاوێك پرسیاری لـێ‌ی كردووە : ئایا ئەو كەسەی كە لە ئیحرامدایە چی لەبەر بكات ؟
پێغەمبەریش صلى الله عليه وسلم فەرمووی : نابێت كراس و عیمامە و شەرواڵ و (الْبُرْنُس / قەمصەڵە)* و پۆشاكێك كە بۆنی وەرس و زەعفەرانی پێوە بێت لەبەر بكات ، وە ئەگەر پێڵاوی دەست نەكەوت ئەوا با خوف لە پێ‌ بكات و با بیانیشبڕێتەوە تاوەكو دەكەونە خوار قولەپێكانەوە .
لێرەدا پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم پرسیاری لـێ‌كرا سەبارەت بە ئەو كەسەی كە لە ئیحرامدایە چی لەبەر بكات ؟
ئەویش وەڵامیدایەوە سەبارەت بە ئەوەی كە نابێت لەبەری بكات ، وە ئەو وەڵامە ئەوەش دەگرێتەوە كە لەبەر دەكرێت ، چونكە ئەوەی كە نابێت لەبەری بكات كورتهەڵهێنراوە ، وە ئەوەی كە لەبەری دەكات كورتهەڵهێنراو و سنوور بۆ دیاری كراو نییە ، بەمە هەردوو جۆرەكەی بۆ باسكردن ، وە حوكمی لە پێ‌كردنی خوفیشی بۆ روونكردنەوە لە كاتێكدا كە پێڵاو نەبێت ، هەروەها پرسیاریشیان لـێ‌كردووە سەبارەت بە دەستنوێژگرتن بە ئاوی دەریا ، ئەویش پێیانی فەرموو : "دەریا ئاوەكەی پاك و پاكەرەوەیە و مردارۆبووشی حەڵاڵە" .
وقال النووي : (قَالَ الْعُلَمَاء : هَذَا مِنْ بَدِيع الْكَلَام وَجَزِله ؛ فَإِنَّهُ (صلى الله عليه وسلم) سُئِلَ عَمَّا يَلْبَسهُ الْمُحْرِم فَقَالَ : لَا يَلْبَس كَذَا وَكَذَا ، فَحَصَلَ فِي الْجَوَاب أَنَّهُ لَا يَلْبَس الْمَذْكُورَات ، وَيَلْبَس مَا سِوَى ذَلِكَ ، وَكَانَ التَّصْرِيح بِمَا لَا يَلْبَس أَوْلَى ؛ لِأَنَّهُ مُنْحَصِر ، وَأَمَّا الْمَلْبُوس الْجَائِز لِلْمُحْرِمِ فَغَيْر مُنْحَصِر فَضُبِطَ الْجَمِيع بِقَوْلِهِ (صلى الله عليه وسلم) : "لَا يَلْبَسُ كَذَا وَكَذَا" يَعْنِي : وَيَلْبَس مَا سِوَاهُ)(6)
واتە : زانایان فەرموویانە : ئەمە لە جوانترین و كورتترین وتەیە ، چونكە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم پرسیاری لـێ‌كرا سەبارەت بە ئەو پۆشاكەی كە كەسێك لە ئیحرامدا بێت لەبەری بكات ؟
ئەویش فەرمووی : ئەوە و ئەوە لەبەر نەكات ، لە وەڵامەكەدا ئەوە دەستكەوت كە نابێت ئەوانە لەبەر بكات ، وە جگە لە ئەوانە لەبەر بكات ، وە بە ڕاشكاوی باسكردنی ئەوانەی كە لەبەر نەكرێن لە پێشتر بوو چونكە كورتهەڵهێنراون و دیاری كراون ، بەڵام ئەو پۆشاكانەی كە دروستن بۆ كەسێك لە ئیحرامدا بێت لەبەریان بكات كورتهەڵهێنراو نین و دیاری كراو نین بۆیە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم هەموویانی ڕێكخست بە فەرمایشتی : "با ئەوە و ئەوە لەبەر نەكات" كەواتە : با جگە لەوانە لەبەر بكات .
وقال النووي في مناسبة أخـرى : (قَوْلُهُ : "سُئِلَ رَسُول اللَّه صلى الله عليه وسلم عَنْ الْبِتْع ؟ فَقَالَ : كُلُّ شَرَابٍ أَسْكَرَ فَهُوَ حَرَامٌ"(7) هَذَا مِنْ جَوَامِع كَلِمه صلى الله عليه وسلم .
وَفِيهِ أَنَّهُ يُسْتَحَبّ لِلْمُفْتِي إِذَا رَأَى بِالسَّائِلِ حَاجَة إِلَى غَيْر مَا سَأَلَ أَنْ يَضُمّهُ فِي الْجَوَاب إِلَى الْمَسْئُول عَنْهُ ، وَنَظِير هَذَا الْحَدِيث حَدِيث : "هُوَ الطَّهُورُ مَاؤُهُ الْحِلُّ مَيْتَتُهُ")(8)
واتە : وتەی : "پرسیاركرا لە پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم سەبارەت بە (الْبِتْع / گیراوەی هەنگوێن) ئەویش فەرمووی : هەموو خواردنەوەیەك مرۆڤــ سەرخۆش بكات ئەوا حەرامە" ئەمە لە وتە گشتگیر و واتافراوانەكانیەتی صلى الله عليه وسلم .
وە ئەم فەرموودەیە سوودی ئەوەی تێدایە كە : سوننەتە بۆ موفتی ئەگەر بینی پرسیاركار پێویستی [بە زانیاری زیاتر] بوو جگە لە پرسیارەكەی خۆی ئەوا یەكیدەخات لەگەڵ وەڵامی ئەوەی كە پرساری لە بارەیەوە لـێ‌كراوە ، وە هاووێنەی ئەم فەرموودەیە بریتییە لە فەرموودەی "دەریا ئاوەكەی پاك و پاكەرەوەیە و مردارۆبووشی حەڵاڵە" .
وقال الشيخ عطية محمد سالـم : (ذكر العلماء أن القاعدة الأساسية في الجواب أن يطابق السؤال ، ولكن المسئول إذا كان حكيماً راعى حالة السائل ، فقد يزيده عما سأل ، وقد يغاير ويجيبه عن غير ما سأل ؛ ليبين له أن الأهمية فيما تضمنه الجواب ، أو يختصر في الجواب ليسهل على السائل فهم الـجواب .
واتە : زانایان باسی ئەوەیان كردووە كە : بنەوای سەرەكی لە وەڵامدا ئەوەیە كە هاوتا بێت لەگەڵ پرسیارەكەدا ، بەڵام كەسی پرسیارلـێ‌كراو ئەگەر دانــا بێت ئەوا حاڵەتی پرسیاركار لەبەرچاودەگرێت ، بۆیە جاری وا هەیە زیاتر لەوە [زانیاری] دەداتێ‌ كە پرسیاری لە بارەیەوە كردووە ، وە جاری واش هەیە وەڵامەكە دەگۆڕێت و وەڵامی جگە لەوەی كە پرسیاری لە بارەیەوە كردووە دەداتەوە بۆ ئەوەی بۆی روونبكاتەوە كەوا گرنگی لەوەدایە كە وەڵامەكە گرتویەتە خۆی ، وە یان وەڵامەكە كورت و پوخت دەكاتەوە بۆ ئەوەی تێگەیشتنی وەڵامەكە ئاسان بكات لەسەر پرسیاركار .
ومن مغايرة الجواب للسؤال : ما جاء في كتاب الله عند قوله تعالى:[ يَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَ قُلْ مَا أَنفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالأَقْرَبِينَ وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ] [البقرة] ، فهم يسألون عن ماذا ينفقون ؟ وفي آية أخرى :[ قُلْ الْعَفْوَ][البقرة] ، أي : الزائد عن حاجتكم ، وهذا مطابق للسؤال ، ولكن هنا قال :[ قُلْ مَا أَنفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ]، فقد سألوا عن نوعية ما ينفقون فأجابـهم بأن
دلهم على جهة ما ينفقون عليه ؛ لأن معرفة ذلك أهم من معرفة ماذا ينفقون .
واتە : لە نموونەی گۆڕینی وەڵامی پرسیارەكە : ئەوەی كە لە قورئاندا هاتووە كە خوای گەورە فەرموویەتی : [پرسیارەت لـێ‌دەكەن چــی ببەخشنەوە ؟ تۆیش بڵـێ‌ : هەرچی شتێك ببەخشنەوە لە چاكە ئەوا با بۆ باوك و دایك و خزمان و یەتیمان و هەژاران و رێبواران بێت] ، ئەوان پرسیار دەكەن سەبارەت بەوەی ئایا چ شتێك ببەخشنەوە ؟ وە لە ئایەتێكی تردا : [بڵـێ‌ : لـێ‌بووردەیی ببەخشنەوە] واتە : ئەوەی كە زیاترە لە پێویستیتان ، ئەمەیان هاوتایە لەگەڵ پرسیارەكەدا ، بەڵام لێرەدا فەرموویەتی : [بڵـێ‌ : هەرچی شتێك ببەخشنەوە لە چاكە ئەوا با بۆ باوك و دایك ...] ، ئەوان پرسیاریان كرد سەبارەت بە جۆری ئەو شتەی كە بیبەخشنەوە بەڵام خوای گەروە وەڵامیدانەوە بەوەی كە رێنمایی كردن بۆ ئەو لایەنەی كە شتی بەسەردا ببەخشنەوە ، چونكە زانینی ئەوە گرنگترە لە زانینی ئەو شتەی كە بیبەخشنەوە .
وكذلك من الزيادة في الجواب على السؤال : حديث : (قالوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَرْكَبُ الْبَحْرَ وَنَحْمِلُ مَعَنَا الْقَلِيلَ مِنَ الْمَاءِ فَإِنْ تَوَضَّأْنَا بِهِ عَطِشْنَا ، أَفَنَتَوَضَّأُ مِنْ مَاءِ الْبَحْرِ ؟ فالسؤال محدود عن صحة الوضوء من ماء البحر، فكان جوابه صلى الله عليه وسلم : "هُوَ ـ أي : البحر ـ الطَّهُورُ مَاؤُهُ الْحِلُّ مَيْتَتُهُ" ، مع أنهم لم يسألوا عن ميتته أحلال هي أم حرام ؟ ولكن نظر (صلى الله عليه وسلم) إلى السائل عن صحة الطهور من ماء البحر ورأى أن تحريم وتحليل ميتة البحر أشد إشكالاً عليهم ، فإذا كانوا قد استشكلوا الوضوء من ماء البحر لكونه مالـحاً فلأن يستشكلوا حِل ميتته من باب أولى ، فزادهم فيما يرتبط بركوب البحر)(9)
واتە : هەروەها لە نموونەی زیاتر لە وەڵامی پرسیارەكە : فەرموودەی : "وتیان : ئەی پێغەمبەری خوا ئێمە سەردەكەوێنە سەر دەریا و كەمێك ئاو لەگەڵ خۆماندا هەڵدەگرین جا ئەگەر دەستنوێژی پێ‌بگرین ئەوا تینومان دەبێت ، ئایا دەستنوێژ بگرین بە ئاوی دەریا ؟
پرسیارەكە سنوردارە سەبارەت بە دروستێتی دەستنوێژە بە ئاوی دەریا ، وەڵامەكەی پێغەمبەری خوایش صلى الله عليه وسلم بریتی بوو لە : "دەریا ئاوەكەی پاك و پاكەرەوەیە و مردارۆبووشی حەڵاڵە" ، ئەوان پرسیاریان نــەكرد سەبارەت بە مردارۆبووی دەریا كە ئایا حەڵاڵە یان حەرامە ؟ بەڵام پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم سەیردەكات پرسیاركار سەبارەت بە دروستێتی دەستنوێژ بە ئاوی دەریا و بینی كەوا حەرامێتی و حەڵاڵێتی مردارۆبووی دەریا زیاتر ئاڵۆزترە بە لایانەوە ، جا ئەگەر ئەوان دەستنوێژگرتن بە ئاوی دەریا بە لایانەوە ئاڵۆز بێت لەبەر ئەوەی كە سوێرە (شۆرە) ئەوا حەڵاڵێتی مردارۆبووی دەریا بە لایانەوە ئاڵۆز بێت لە پێشترە ، بۆیە زنیاری زیاتری پێ‌دان لەوەی كە پەیوەستە بە سەركەوتنە سەر دەریاوە .
هەروەها زانایان لە شەرحی فەرموودەی : ((... هُوَ الطَّهُورُ مَاؤُهُ ، الْحِلُّ مَيْتَتُهُ / دەریا ئاوەكەی پاك و پاكەرەوەیە و مردارۆبووشی حەڵاڵە)) فەرموویانە : (وَالْحَدِيث فِيهِ مَسَائِل : ... الثَّالِثَة : أَنَّ الْمُفْتِي إِذَا سُئِلَ عَنْ شَيْء وَعَلِمَ أَنَّ لِلسَّائِلِ حَاجَة إِلَى ذِكْر مَا يَتَّصِل بِمَسْأَلَتِهِ اُسْتُحِبَّ تَعْلِيمه إِيَّاهُ لِأَنَّ الزِّيَادَة فِي الْجَوَاب بِقَوْلِهِ : "الْحِلُّ مَيْتَته" لِتَتْمِيمِ الْفَائِدَة وَهِيَ زِيَادَة تَنْفَع لِأَهْلِ الصَّيْد وَكَأَنَّ السَّائِل مِنْهُمْ ، وَهَذَا مِنْ مَحَاسِن الْفَتْوَى)(10).
===============================
1- شرح صحيح مسلم : (1 / 114) .
2- سلسلة الأحاديث الصحيحة رقم : (2640) .
3- صحيح البخاري رقم : (134) وصحيح مسلم رقم : (2783) و (2784) .
[تنبيه]: الـحديث الذي ذكره ابن القيم ها هنا كان بلفظ آخر غير ما ذكره البخاري تحت هذا الباب ! لذا رأيت إيراد الـحديث بلفظه كما هو عند البخاري تحت الباب الـمذكور .
4-فائدة : قال الـحافظ ابن حجر : (قَالَ عِيَاض : أَجْمَع الْمُسْلِمُونَ عَلَى أَنَّ مَا ذُكِرَ فِي هَذَا الْحَدِيث لَا يَلْبَسهُ الْمُحْرِم ، وَأَنَّهُ نَبَّهَ بِالْقَمِيصِ وَالسَّرَاوِيل عَلَى كُلّ مَخِيط ، وَبِالْعَمَائِمِ وَالْبَرَانِس عَلَى كُلّ مَا يُغَطَّى الرَّأْس بِهِ مَخِيطَاً أَوْ غَيْره ، وَبِالْخِفَافِ عَلَى كُلّ مَا يَسْتُر الرِّجْل اِنْتَهَى) فتح الباري : (3 / 507) .
وقال النووي : (وَنَبَّهَ صلى الله عليه وسلم بِالْوَرْسِ وَالزَّعْفَرَان عَلَى مَا فِي مَعْنَاهُمَا ، وَهُوَ الطِّيب ، فَيَحْرُم عَلَى الرَّجُل وَالْمَرْأَة جَمِيعًا فِي الْإِحْرَام جَمِيع أَنْوَاع الطِّيب ...
قَالَ الْعُلَمَاء : وَالْحِكْمَة فِي تَحْرِيم اللِّبَاس الْمَذْكُور عَلَى الْمُحْرِم ـ وَلِبَاسه الْإِزَار وَالرِّدَاء ـ : أَنْ يَبْعُد عَنْ التَّرَفُّه وَيَتَّصِف بِصِفَةِ الْخَاشِع الذَّلِيل ؛ وَلْيَتَذَكَّرْ أَنَّهُ مُحْرِم فِي كُلّ وَقْت ، فَيَكُون أَقْرَب إِلَى كَثْرَة أَذْكَاره ، وَأَبْلَغ فِي مُرَاقَبَته وَصِيَانَته لِعِبَادَتِهِ ، وَامْتِنَاعه مِنْ اِرْتِكَاب الْمَحْظُورَات ؛ وَلِيَتَذَكَّرَ بِهِ الْمَوْت وَلِبَاس الْأَكْفَان ، وَيَتَذَكَّر الْبَعْث يَوْم الْقِيَامَة ، وَالنَّاس حُفَاة عُرَاة مُهْطِعِينَ إِلَى الدَّاعِي ، وَالْحِكْمَة فِي تَحْرِيم الطِّيب وَالنِّسَاء : أَنْ يَبْعُد عَنْ التَّرَفُّه وَزِينَة الدُّنْيَا وَمَلَاذّهَا ، وَيَجْتَمِع هَمّه لِمَقَاصِد الْآخِرَة) شرح صحيح مسلم : (4 / 314) .
5- إعلام الـموقعين : (6 / 45) .
* قال النووي : ("الْبُرْنُس" : هُوَ كُلُّ ثَوْب رَأْسه مُلْتَصِق بِهِ) شرح صحيح مسلم : (1 / 286) .
وقال السندي : ("الْبُرْنُس" : كل ثوب رأسه منه) حاشية السندي على سنن النسائي : (5 / 129) .
واتە : (الْبُرْنُس) : ئەو پۆشاكەیە كە سەرەكەی لە خۆیەتی و لكاوە پێ‌یەوە .
دەڵێم : ئەمەش زیاتر لە قەمصەڵە یان پاڵتاوی ئەم سەردەمە دەچێت كە سەرەكەیی پێ‌یەوە بێت .
(الْوَرْس : نَبْت أَصْفَر طَيِّب الرَّائِحَة يُصْبَغ بِهِ) عون الـمعبود : (5 / 188) .
واتە : (الْوَرْس) : روەكێكی ڕەنگ زەردە و بۆنی خۆشە و بۆیەی پێ‌دەكرێت .
(الزَّعْفَران : صِبْغٌ أحمرُ اللونِ وهو نوعٌ من الطِّيبِ) انظر : العين : (2 / 333) .
واتە : (الزَّعْفَران) : بۆیەیەكی ڕەنگ سورە و جۆرێكە لە بۆنەكان .
6- شرح صحيح مسلم : (4 / 314) .
7- صحيح البخاري رقم : (5585) وصحيح مسلم رقم : (5179) و (5180) .
8- شرح صحيح مسلم : (6 / 170) .
9- شرح بلوغ الـمرام : (3 / 46 ـ 47) ، ولـمزيد الفائدة انظر : (1 / 16) منه أيضاً ، عند شرحه لـحديث : " هُوَ الطَّهُورُ مَاؤُهُ الْحِلُّ مَيْتَتُهُ " .
10- عون الـمعبود شرح سنن أبـي داود : (1/ 107) ، وانظر : فيض القدير : (3 / 282) .