یەكەمین ؛ كە پێش هەموو شتەكان بووە

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئانی پیرۆزدا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ هُوَ الأَوَّلُ وَالآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ ] [ الحديد : 3 ] ، واتە : خوای گەورە یەكەمە وهیچ شتێك لەپێش ئەوەوە نییە ، و دواهەمینیشە وهیچ شتێك لەپاش ئەوەوە نییە , و بەرز و بڵند و ئاشكرایە وهیچ شتێك لەسەرووی ئەوەوە نییە ، و نادیار و نزیكیشە بەبێ تێكەڵاوبوونی بە دروستكراوەكانی ، بەشێوەیەك كە هیچ شتێك لەو نزیكتر نییە . بەڵگەی سوننەت بۆ ئەم ناوە : پێغەمبەری خوا ﷺ سەبارەت بە ئەم ناوە پیرۆزانە فەرموویەتی : (( اللَّهُمَّ أَنْتَ الأَوَّلُ فَلَيْسَ قَبْلَكَ شَيْءٌ، وَأَنْتَ الآخِرُ فَلَيْسَ بَعْدَكَ شَيْءٌ، وَأَنْتَ الظَّاهِرُ فَلَيْسَ فَوْقَكَ شَيْءٌ، وَأَنْتَ الْبَاطِنُ فَلَيْسَ دُونَكَ شَيْءٌ )) (رواه مسلم ، برقم : 2713 ) ، واتە : پەروەردگارا تۆ یەكەمینیت وهیچ شتێك لەپێش تۆوە نییە ، و هەر تۆش دواهەمینیت وهیچ شتێك لەپاش تۆوە نییە , و هەر تۆش بەرز و بڵند و ئاشكرایت وهیچ شتێك لەسەرووی تۆوە نییە ، و هەر تۆش نادیاری و نزیكیت بەبێ تێكەڵاوبوونت بە دروستكراوەكانت ، و هیچ شتێك لە تۆ نزیكتر نییە .

دواهەمین ؛ كە پاش هەموو شتەكان دەمێنێت

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئانی پیرۆزدا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ هُوَ الأَوَّلُ وَالآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ ] [ الحديد : 3 ] ، واتە : خوای گەورە یەكەمە وهیچ شتێك لەپێش ئەوەوە نییە ، و دواهەمینیشە وهیچ شتێك لەپاش ئەوەوە نییە , و بەرز و بڵند و ئاشكرایە وهیچ شتێك لەسەرووی ئەوەوە نییە ، و نادیار و نزیكیشە بەبێ تێكەڵاوبوونی بە دروستكراوەكانی ، بەشێوەیەك كە هیچ شتێك لەو نزیكتر نییە . بەڵگەی سوننەت بۆ ئەم ناوە : پێغەمبەری خوا ﷺ سەبارەت بە ئەم ناوە پیرۆزانە فەرموویەتی : (( اللَّهُمَّ أَنْتَ الأَوَّلُ فَلَيْسَ قَبْلَكَ شَيْءٌ، وَأَنْتَ الآخِرُ فَلَيْسَ بَعْدَكَ شَيْءٌ، وَأَنْتَ الظَّاهِرُ فَلَيْسَ فَوْقَكَ شَيْءٌ، وَأَنْتَ الْبَاطِنُ فَلَيْسَ دُونَكَ شَيْءٌ )) (رواه مسلم ، برقم : 2713 ) ، واتە : پەروەردگارا تۆ یەكەمینیت وهیچ شتێك لەپێش تۆوە نییە ، و هەر تۆش دواهەمینیت وهیچ شتێك لەپاش تۆوە نییە , و هەر تۆش بەرز و بڵند و ئاشكرایت وهیچ شتێك لەسەرووی تۆوە نییە ، و هەر تۆش نادیاری و نزیكیت بەبێ تێكەڵاوبوونت بە دروستكراوەكانت ، و هیچ شتێك لە تۆ نزیكتر نییە .

دیارو ئاشكرا

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئانی پیرۆزدا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ هُوَ الأَوَّلُ وَالآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ ] [ الحديد : 3 ] ، واتە : خوای گەورە یەكەمە وهیچ شتێك لەپێش ئەوەوە نییە ، و دواهەمینیشە وهیچ شتێك لەپاش ئەوەوە نییە , و بەرز و بڵند و ئاشكرایە وهیچ شتێك لەسەرووی ئەوەوە نییە ، و نادیار و نزیكیشە بەبێ تێكەڵاوبوونی بە دروستكراوەكانی ، بەشێوەیەك كە هیچ شتێك لەو نزیكتر نییە . بەڵگەی سوننەت بۆ ئەم ناوە : پێغەمبەری خوا ﷺ سەبارەت بە ئەم ناوە پیرۆزانە فەرموویەتی : (( اللَّهُمَّ أَنْتَ الأَوَّلُ فَلَيْسَ قَبْلَكَ شَيْءٌ، وَأَنْتَ الآخِرُ فَلَيْسَ بَعْدَكَ شَيْءٌ، وَأَنْتَ الظَّاهِرُ فَلَيْسَ فَوْقَكَ شَيْءٌ، وَأَنْتَ الْبَاطِنُ فَلَيْسَ دُونَكَ شَيْءٌ )) (رواه مسلم ، برقم : 2713 ) ، واتە : پەروەردگارا تۆ یەكەمینیت وهیچ شتێك لەپێش تۆوە نییە ، و هەر تۆش دواهەمینیت وهیچ شتێك لەپاش تۆوە نییە , و هەر تۆش بەرز و بڵند و ئاشكرایت وهیچ شتێك لەسەرووی تۆوە نییە ، و هەر تۆش نادیاری و نزیكیت بەبێ تێكەڵاوبوونت بە دروستكراوەكانت ، و هیچ شتێك لە تۆ نزیكتر نییە .

پەنهان و شاراوە

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئانی پیرۆزدا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ هُوَ الأَوَّلُ وَالآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ ] [ الحديد : 3 ] ، واتە : خوای گەورە یەكەمە وهیچ شتێك لەپێش ئەوەوە نییە ، و دواهەمینیشە وهیچ شتێك لەپاش ئەوەوە نییە , و بەرز و بڵند و ئاشكرایە وهیچ شتێك لەسەرووی ئەوەوە نییە ، و نادیار و نزیكیشە بەبێ تێكەڵاوبوونی بە دروستكراوەكانی ، بەشێوەیەك كە هیچ شتێك لەو نزیكتر نییە . بەڵگەی سوننەت بۆ ئەم ناوە : پێغەمبەری خوا ﷺ سەبارەت بە ئەم ناوە پیرۆزانە فەرموویەتی : (( اللَّهُمَّ أَنْتَ الأَوَّلُ فَلَيْسَ قَبْلَكَ شَيْءٌ، وَأَنْتَ الآخِرُ فَلَيْسَ بَعْدَكَ شَيْءٌ، وَأَنْتَ الظَّاهِرُ فَلَيْسَ فَوْقَكَ شَيْءٌ، وَأَنْتَ الْبَاطِنُ فَلَيْسَ دُونَكَ شَيْءٌ )) (رواه مسلم ، برقم : 2713 ) ، واتە : پەروەردگارا تۆ یەكەمینیت وهیچ شتێك لەپێش تۆوە نییە ، و هەر تۆش دواهەمینیت وهیچ شتێك لەپاش تۆوە نییە , و هەر تۆش بەرز و بڵند و ئاشكرایت وهیچ شتێك لەسەرووی تۆوە نییە ، و هەر تۆش نادیاری و نزیكیت بەبێ تێكەڵاوبوونت بە دروستكراوەكانت ، و هیچ شتێك لە تۆ نزیكتر نییە .

بەرز لە هەموو روویەكەوە ـ لە ڕووی زات و ڕێز و دەسەڵاتەوە

بەڵگە لە قورئاندا لەسەر ناوی ( العَلِيُّ ) : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَلاَ يَؤُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ ] [ البقرة : 255 ] ، واتە : پاراستنی هەموو ئەوانەی كە پێشتر باسكران هیچ قورس نیین لەلای پەروەردگاری بەرز وبڵند وپایەبەرز بە زات و سیفەتەكانی بەسەر سەرجەم دروستكراوەكاندا ، و هەر ئەویشە خاوەن سەرجەم سیفەتەكانی گەورەیی و شكۆداریە .

بڵند لە هەموو روویەكەوە ـ لە ڕووی زات و ڕێز و دەسەڵاتەوە

بەڵگە لە قورئاندا لەسەر ناوی ( الأَعْلَى ) : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى ] [ الأعلى : 1 ] ، واتە : پاكی ناوی پەروەردگاری بەرز وبڵند وشكۆدارت بەرز ڕابگرە لەهەموو هاوەڵبڕیاردان وكەموكوڕیەك ـ بەپاك ڕاگرتنێك شایستەی گەورەیی ئەو بێت ـ .

پایەبەرز و شكۆدار لە هەموو روویەكەوە ـ لە ڕووی زات و ڕێز و دەسەڵاتەوە

بەڵگە لە قورئاندا لەسەر ناوی ( الْمُتَعَالِ ) : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ الْكَبِيرُ الْمُتَعَالِ ] [ الرعد : 9 ] ، واتە : خوای پەروەردگار زانا وبەئاگایە بەوەی نهێنی وشاراوەیە ، وبەوەش لەپێش چاو ودیار وبینراوە , ئەو خوایە لەزات وناو وسیفەتەكانی گەورە ومەزنە ، وبەرز وبڵند بووەتەوە بەسەر تەواوی دروستكراوەكانیەوە ، بەزات وتوانا ودەسەڵاتیەوە . ئەم ناوانەش بەڵگەن لەسەر تەواوی بەرز و بڵندێتی بۆ خوای پەروەردگار لە هەموو ڕوویەكەوە ، ( بەرز و بڵندێتی لە زاتیدا ) ، چونكە ئەو لە هەموو دروستكراوەكانی بەرزترە و بەسەر هەموویانەوەیە ، و بەسەر عەرشەوە بەرزبووەتەوە . ( بەرز و بڵندێتی لە ڕێز و قەدریدا ) ، چونكە لە هەموو بەڕێزتر و گەورەتر و شكۆدارترە ، و هیچ لە دروستكراوەكانی وەكو ئەو نین ، و پەیی تەواوی پێنابەن ، خوای گەورە فەرموویەتی : [ وَلاَ يُحِيطُونَ بِهِ عِلْمًا ] [ طه : 110 ] . ( بەرز و بڵندێتی لە توانا و دەسەڵاتیدا ) ، چونكە هەر ئەوە تاك و تەنها كە بە توانا و دەسەڵاتی خۆی هەموو دروستكراوەكانی ژێرباركردووە ، هەموو كارو كردەوكانیان بەدەستی ئەوە ، و تەواوی دەسەڵاتی بەسەریانەوە هەیە لە هەموو ڕوویەكەوە .

گەورە و مەزن و شكۆدار

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئانی پیرۆز : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَلاَ يَؤُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ ] [ البقرة : 255 ] ، ، واتە : پاراستنی هەموو ئەوانەی كە پێشتر باسكران هیچ قورس نیین لەلای پەروەردگاری بەرز وبڵند وپایەبەرزوە بە زات و سیفەتەكانی بەسەر سەرجەم دروستكراوەكاندا ، و هەر ئەویشە خاوەن سەرجەم سیفەتەكانی گەورەیی و شكۆداریە .

پەروەردگاری پایەبەرز وخاوەن شكۆ وگەورەیی تەواو و شایستەی ڕێز وستایشە

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ رَحْمَتُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ إِنَّهُ حَمِيدٌ مَّجِيدٌ ] [ هود: 73 ] ، واتە : بەزەیی وبەرەكەتی خوای پەروەردگارتان لەسەر بێت ئەی خانەوادەی پەیامبەر ، بەڕاستی ئەو پەروەردگاری ئێوەیە وپاك وبێگەردوو وبەرزە وسیفەت وكارەكانی شایستەی سوپاس گوزاریە وپەروەردگارێكی خاوەن شكۆ وگەورەییە وستایش هەر لایەقی خۆیەتی.

گەورەی بێكۆتا لە گەورەیەتی و مەزنێتیدا

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ ذَلِكُم بِأَنَّهُ إِذَا دُعِيَ اللَّهُ وَحْدَهُ كَفَرْتُمْ وَإِن يُشْرَكْ بِهِ تُؤْمِنُوا فَالْحُكْمُ لِلَّهِ الْعَلِيِّ الْكَبِيرِ ] [ غافر : 12 ] ، واتە : ئەو سزایەشتان ـ ئەی بێباوەڕان ـ بەهۆی ئەوەوەیە كە ئێوە كاتێك بانگ دەكران بۆ یەكخواپەرستی و تەنها كردەوە بۆ ئەو كردن بێباوەڕدەبوون ویاخی دەبوون لێی , و ئەگەریش هاوەڵ بۆ خوا بڕیاربدرایە ئەوا بەڕاستتان دەزانی و شوێنی دەكەوتن . جا بزانن كە ( اللَّهُ ) ـی پاك وبێگەرد وبەرز بڵند هەرخۆی دادوەر وبڕیاردەرە لەنێو دروستكراوەكانیدا , دادپەروەرێكە كە ستەم ناكات , ئەو خوایەی كە خاوەن بەرزی وبڵندیە لەزات و قەدر و دەسەڵاتیدا ، شكۆداری وگەورەیی ومەزنێتی هەر بۆ ئەوە .

بیسەری تەواوە بۆ هەموو بیستراوێك ـ ئاشكرا و پەنهانەكان ـ ، و وڵامدەرەوەی داواكاریەكانیشیانە

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ ] [ المجادلة : 1 ] ، واتە : بێگومان خوای پەروەردگار بیسەری هەموو وتەیەكە ، و بینایە بە هەموو شتێك ، وە هیچ شتێكی لەلا پەنهان و شاراوە نییە . و فەرموویەتی : [ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعَاءِ ] [ إبراهيم : 39 ] ، واتە : بەڕاستی وبێگومان پەروەردگارم بیسەری پاڕانەوەی ئەو كەسەیە كە لێی بپاڕێتەوە .

بینەری ڕەها و تەواو لە بینینیدا

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ الَّذِي يَرَاكَ حِينَ تَقُومُ 218 وَتَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ 219 إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ 220 ] [ الشعراء : 218 ـ 220 ] ، واتە : هەر ئەویشە كە دەتبینێت كاتێك لەناوجەرگەی شەوگاردا بەتەنها هەڵدەستی بۆ شەونوێژ ، وهەڵسوكەوتەكانت دەبینێت لەگەڵ نوێژخوێناندا كە لەناو نوێژەكەیاندا لەگەڵتدا دەبن بەوەستان وكڕنوش وسوژدە ودانیشن ، وبێگومان هەر خۆی بیسەری قورئانخوێندن وزیكرەكانتە ، وزاناشە بەنیەت وكردەوەكانت .

زانای ڕەها بە هەموو شتێك

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ 75 ] [ الأنفال : 75 ] ، واتە : بێگومان خوای پەروەردگار زانایە بە هەموو شتێك .

زانا و تەواوشارەزا بە ورد و درشتی هەموو شتەكان كە هیچ شتێكی لێ شاراوە نییە .

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئادا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ ] [ الأنعام : 18 ] ، واتە : وە خوای پاك و بێگەردە كە زاڵ وباڵادەستە بەسەر بەندەكانیەوە , وهەموو ملكەچن لەئاست ئەودا وبەدەسەڵات وزلهێزەكانیش لەبەرامبەر ئەودا زەلیل وملكەچ و وبێدەسەڵاتن , وهەر ئەوە كاردروست ودانا بەشێوەیەك كە تەواوی شتەكان لەجێی خۆی دادەنا بەپێی دانایی وكاربەجێی خۆی , تەواوشارەزایە كە هیچ شتێكی لێ شاراوە نیە . لەم ئایەتەدا لەسەرەوەبوونی خوای بەرز وبڵند وپایەبەرز بەسەر هەموو دروستكراوەكانی دەسەلمێنرێت ، لەسەرەوەبوونێكی ڕەها كە شایستەی بەرزی و بێگەردێتی ئەو بێت .

سوپاسكراو لە هەموو ڕوویەكەوە ، و شایستەی هەموو ستایشێكە .

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ ] [ فاطر : 15 ] ، واتە : ئەی خەڵكینە ئێوەن كە پێویستان بەخوای پەروەردگارە لەهەموو شتێكدا ، تەنانەت بۆ چاوتروكاندنێكیش بێنیاز نابن لێی ، كەچی خوای پاك وبێگەرد نەپێویستی بەخەڵكە و نە بەهیچ شتێك لەدروستكراوەكانی ، شوكر وستایشكراوە لەخۆیدا ولە ناو وصیفاتەكانیا ، و سوپاسكراویشە لەسەر نیعمەتەكانی ، چونكە هەموو ئەو نیعمەتانەی كە بەسەر خەڵكەوەن لەوەوەیە ، هەربۆیە شوكروستایش هەر بۆ ئەوە لەهەمو حاڵ وبارێكدا .

زال ودەسەلاتدار وبەهیزی تەواو

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ ] [ هود : 66 ] ، واتە : بێگومان ئەی پەیامبەر ﷺ پەروەردگاری تۆ زۆر بەهێز وبەتوانایە ـ لە هەموو ڕوویەكەوە ـ . و خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ إِنَّ العِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا ] [ يونس : 65 ] ، واتە : بێگومان خاوەن هێز ودەسەڵاتی تاك وتەنهایی تەواو لەدونیا ودواڕۆژدا هەر خوای پەروەردگاری بەرز وبڵند وپایەبەرزە بەتوانایە .

بەتوانای بێسنوور بەسەر هەموو شتێكدا

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَاللَّهُ قَدِيرٌ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ ] [ الممتحنة: 7 ) ، واتە : وخوای پەروەردگاریش توانای بەسەر هەموو شتێكدا هەیە ، ولێبوردەشە بەرامبەر بە بەندەكانی ، و بەڕەحم و بە بەزەییە بۆیان . و فەرموویەتی : [ أَيْنَ مَا تَكُونُواْ يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعًا إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ] [ البقرة : 148 ] ، واتە : و لەوەش دڵنیابن كە لەهەر كوێیەك بوون خوای گەورە لەڕۆژی دواییدا هەمووتان كۆدەكاتەوە . و بێگومان خوای پەروەردگاریش بەسەر هەموو شتێكدا بەتوانایە .

بە توانایە بەسەر هەموو كار و كردەوەیەكدا

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَن يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِّن فَوْقِكُمْ أَوْ مِن تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعاً وَيُذِيقَ بَعْضَكُم بَأْسَ بَعْضٍ ] [ الأنعام : 65 ] ، واتە : ئەی پەیامبەری خوا ﷺ بڵێ : تەنها ( الله ) ـی بەتوانا و شكۆدارە كە توانا ودەسەڵاتی ئەوەی هەیە كە لەسەروەتان سزاتان بەسەردا ببارێنێت ، و یان لەژێر پێكانتانەوە , یاخود سەرتان لێ بشێوێنێت و بەو هۆیەوە پارچە پارچەبن و دژایەتی یەكتر بكەن ، بەشێوەیەك هەندێكتان هەندێكی ترتان بكوژێت .

بەتوانا و بەهێزی تەواو بەسەر هەموو شتێكدا

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ مُّقْتَدِرًا ] [ الكهف : 45 ] ، واتە : وبێگومان خوای پەرەردگاریش بەدەسەڵات وبەهێزە بەسەر هەموو شتێكدا ـ واتە : خاوەن دەسەڵات وتوانایەكی زۆر گەورەیە بەسەر هەموو شتێكدا ـ . و فەرموویەتی : [ إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَنَهَرٍ 54 فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِندَ مَلِيكٍ مُّقْتَدِرٍ ] [ القمر : 54 ـ 55 ] ، واتە : بێگومان لەخواترسان لەڕۆژی دواییدا لەناو باخ وباخاتێكی گەورە ، و ڕووباری فراواندان ، لەكۆڕێكی ڕەوادان ، نەگاڵتەجاڕی تێدایە ونەتاوانباری ، لەلای پادشایەكی مەزندان ، بەدیهێنەری هەموو شتەكانە , و بەتوانا وزاڵە بەسەر هەموو شتەكاندا ـ .

بەهێز و بەتوانا بەسەر هەموو شتێكدا

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ ] [ هود : 66 ] ، واتە : بێگومان ئەی پەیامبەری خودا ﷺ پەروەردگاری تۆ زۆر بەهێز وبەتوانایە لەناوبردنی هەموو گەل وهۆزە ستەمكار وسنوور بەزێنەكان و لەڕزگاركرد پەیامبەران وشوێن كەوتوانیاندا .

پتەو و بەهێز

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ إِنَّ الله هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ ] [ الذاريات : 58 ] ، واتە : بێگومان تەنها خوای پەروەردگارە ڕۆزیدەری تەواوی دروستكراوەكانی ، وپێدەری بژێویانە ، وخاوەن هێز وتوانایە وپتەویشە ، بەشێوەیەك كە هەرگیز كەس ناتوانێت زاڵبێت بەسەریدا ، وبەسەریدا سەركەوێت , بۆیە خاوەن هەموو توانا وهێزێك .

دەولەمەندی ڕەها وبێپێویست لەهەموو ڕوویەكەوە

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ ] [ فاطر : 15 ] ، واتە : ئەی خەڵكینە ئێوەن كە پێویستان بەخوای پەروەردگارە لەهەموو شتێكدا ، تەنانەت بۆ چاوتروكاندنێكیش بێنیاز نابن لێی ، كەچی خوای پاك وبێگەرد نەپێویستی بەخەڵكە ونەبەهیچ شتێك لەدروستكراوەكانی ، شوكر وستایشكراوە لەخۆیدا ولەناو وصیفاتەكانیا ، وسوپاسكراویشە لەسەر نیعمەتەكانی ، چونكە هەموو ئەو نیعمەتانەی كە بەسەر خەڵكەوەن لەوەوەیە ، هەربۆیە شوكروستایش هەر بۆ ئەوە لەهەمو حاڵ وبارێكدا .

دانا و لێزانی تەواوە و كاربەجێیە ـ لە بەدیهێنراوەكانی و شەریعەتەكەیدا ـ

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ ] [ الأنعام : 18 ] ، واتە : هەر ئەوە كە زاڵ و باڵادەستە بەسەر بەندەكانیەوە , و هەموو ملكەچن لەئاست ئەودا وبەدەسەڵات وزلهێزەكانیش لەبەرامبەر ئەودا زەلیل وملكەچ و وبێدەسەڵاتن , و هەر ئەوە كاردروست ودانا بەشێوەیەك كە تەواوی شتەكان لەجێی خۆی دادەنا بەپێی دانایی و كاربەجێی خۆی , تەواوشارەزایە كە هیچ شتێكی لەلا شاراوە نییە .

ئارام و هێدی و لەسەرخۆ ـ بەرامبەر بەهەموان ـ

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي أَنفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ ] [ البقرة : 235 ] ، واتە : و بزانن كە بێگومان خوای پەروەردگار دەزانێت چی لەناو دڵتاندا هەیە بۆیە لێی بترسن ، و بزانن كە بێگومان خوای پەروەردگار لێخۆشبوی تاوانی بەندەكانە ، و بەرامبەریان نەرم ونیانە ، پەلە ناكات لەسزادانیان .

لێبووردە بەرامبەر تاوان و گوناهی بەندەكانی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ إِنَّ الله لَعَفُوٌّ غَفُورٌ ] [ الحج : 60 ] ، واتە : بێگومان خوای پەروەردگار لێبوردە و لێخۆشبووی تاوانە , لەتاوانباران دەبورێت و پەلە لەسزادانیان ناكات , و گوناهەكانیشیان بۆ دادەپۆشێت .

لێخۆشبوو بەرامبەر تاوان و گوناهی بەندەكانی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا :خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُواْ عَلَى أَنفُسِهِمْ لا تَقْنَطُواْ مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ ] [ الزمر : 53 ] ، واتە : ئەی پەیامبەری خوا ﷺ : بەو بەندانەم كە زیادڕەویان كردووە لە تاوان وسنووری سەرپێچیان بەزاندووە لەوەی كە ئارەزویان داوای بكات ئەوان جێبەجێیان كردووە بڵێ : لەبەر زۆری تاوانەكانتان بێئومێد مەبن لەڕەحم وبەزەیی خوا , چونكە بێگومان خوا لەهەموو تاوانەكان خۆش دەبێت ـ هەرچەنێك بێت ـ بۆ كەسێك كە تۆبەی لێبكات وپەشیمان بێتەوە , چونكە بەڕاستی خوا لێخۆشبووە لەتاوانی بەندە تۆبەكارەكانی و بەڕەحم وبەزەییە بۆیان .

لێخۆشبوو بەرامبەر گوناحی بەندەكانی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا :خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِّمَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ثُمَّ اهْتَدَى ] [ طه : 82 ] ، واتە : وە لەگەڵ ئەوەشدا هەر منم كە لێبوردەم لەبەرامبەر ئەو كەسەی كە تۆبەبكات لەتاوان وبێباوەڕیەكەی ، و باوەڕم پێبێنێت وكردەوەی چاك ئەنجام بدات ، و پاشان ڕێگای ڕەوایی دۆزیبێتەوە وشوێنی كەوتبێت وبەردەوام بێت لەسەری .

بەردەوام وەرگری تەوبەی هەموو بەندەكانێتی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ أَلَمْ يَعْلَمُواْ أَنَّ اللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ] [ التوبة : 104 ] ، واتە : ئایا ئەو كەسانەی كە دواكەوتوون لەتێكۆشان لەگەڵ پەیامبەری خوا ﷺ و جگە لەوانیش كە تەنها خوای پەروەردگارە تۆبەی بەندەكانی وەردەگرێت ، و بەخشین وصەدەقە وەردەگرێت وپاداشتی لەسەر دەداتەوە ، و هەر خوای پەروەردگاریشە كە تۆبە لەبەندەكانی وەردەگرێت ئەگەر بگەڕێنەوە بۆ گوێڕایەڵی ئەو ، بەڕەحمە بەرامبەریان ئەگەر گەڕانەوەیان بۆ بەدەستهێنانی ڕەزامەندی ئەو بێت .

چاودێر بەسەر كار وكردەوە ـ ئاشكرا و پەنهانیەكانی ـ بەندەكانیەوە بەڕێوەبەریان لە هەموو حاڵ و بارێكدا

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا ] [ النساء : 1 ] ، واتە : بێگومان بن كە خوای پەروەردگار چاودێری هەموو حاڵ و بارێكە .

ئاگاردار و ئامادەبووی حاڵ و باری بەندەكانی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ] [ المجادلة : 6 ] ، واتە : بێگومان خوای پەروەردگار شاهیدە بەسەر هەموو شتێكەوە ، وهیچی لـێ پەنهان نییە وناشاردرێتەوە .

پارێزەری هەموو شتێك ـ بە ئاگالێبوون و پاراستنی تایبەت و گشتی ـ

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ إِنَّ رَبِّي عَلَىَ كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ ] [ هود: 57 ] ، واتە : بێگومان پەروەردگارم پارێزەری هەموو شتێكە ، و هەر ئەویشە من دەپارێزێت لەوەی كە ئێوە توشی خراپەم بكەن .

نەرمونیان و چاكەكارە لەگەڵ بەندەكانی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ اللَّهُ لَطِيفٌ بِعِبَادِهِ يَرْزُقُ مَن يَشَاءُ وَهُوَ الْقَوِيُّ العَزِيز ] [ الشورى : 19 ] ، واتە : خوای گەورە بەسۆز و بەزەییە و چاكەكارە بۆ بەندەكانی پەلە لە لەناوبردنیان ناكات بەهۆی تاوانەكانیانەوە , ڕزق وڕۆزی فراوان دەكات بۆ ئەوەی خۆی ویستی لێبێت , و تەسكیشی دەكاتەوە بۆ ئەوەی كە ویستی لێبێت ، هەموو ئەوەش بەپێی حیكمەت و دانایی خۆی , و ئەوە كە خوایەكی بەهێزە و هەموو هێزێكی هەیە ، و بەتوانا و بەدەسەڵاتیشە لە تۆڵەسەندنەوە لە سەرپێچیكارانی .

نزیك لەبەندەكانی ـ بەئاگابووی تەواوە بە هەموو حاڵ وبارێكیان ، وپشتیوان وسەرخەر و وڵامدەرەوەی داواكاریەكانیانە ـ

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ ] [ البقرة : 186 ] ، واتە : وە ئەگەر ـ ئەی پەیامبەری خوا ﷺ ـ بەندەكانم پرسیاری منیان لێكردی ، ئەوا پێیان بڵێ : بێگومان من نزیكم لێیانەوە ، و وەڵامی داوای دوعاكار دەدەمەوە كاتێك داوام لێدەكات .

وڵامدەرەوەی نزا و پاڕانەوەی بەندەكانی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُجِيبٌ ] [ هود: 61 ] ، واتە : بێگومان پەروەردگارم نزیكە لەو بەندەیەی كە بەتەنها پەرستشی بۆ دەكات ، وتەوبەكردن وگەڕانەوەیانی بۆ لای ئەو پێخۆشە ، و وەڵامدەرەوەیەتی ئەگەر داوای لێبكات .

بەندەكانی خۆشدەوێت وئەوانیش ئەویان خۆشدەوێت

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَاسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي رَحِيمٌ وَدُودٌ ] [ هود : 90 ] ، واتە : داخوازی لێخۆشبوونی تاوانەكانتان بكەن لەپەروەردگارتان ، پاشان بگەڕێنەوە بۆ گوێڕایەڵیكردنی وبەردەوامبن لەسەری ، وبێگومان بن لەوەی كە پەروەردگاری من بەرامبەر بە تەوبەكاران وئەوانەی كە دەگەڕێنەوە بۆلای زۆر میهرەبان و بە بەزەییە ، وزۆری پێخۆشە ، و تۆبەكانیشیان لێوەردەگرێت . وخوای گەورە فەرموویەتی : [ وَهُوَ الْغَفُورُ الْوَدُودُ ] [ البروج : 14 ] ، واتە : هەر ئەویشە كە لێبوردەیە بۆ ئەوانەی كە تۆبەدەكەن ، زۆر سۆز و خۆشەویستی بۆ ئەولیاكانی هەیە .

سوپاسكاری كردەوەی بەندەكانیەتی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ ] [ البقرة : 158 ] ، واتە : هەر كەس عیبادەتەكان خۆبەخشانە ئەنجام بدات ، بە ئیخڵاصی بۆ خوای بێت ، ئەوا بێگومان خوای بەرز وبڵند وباڵادەست شوكرانەبژێرە لەسەر كارێكی كەم پاداشتێكی زۆر دەبەخشێت ، زانایە بەكردەوەی بەندەكانی . [ وَكَانَ اللَّهُ شَاكِراً عَلِيماً ] [ النساء : 147 ] ، واتە : هەمیشە خوا سوپاسگوزاری بەندەكانیەتی لەسەر گوێڕایەڵیەكانیان بۆی ، و زانا وبەئاگایە لەهەموو شتێك .

زۆر سوپاسكاری كردەوەی بەندەكانیەتی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ إِن تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً يُضَاعِفْهُ لَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ ] [ التغابن : 17 ] ، واتە : ئەگەر بە نیەت پاكی و بەڕەزامەندی خۆتان ماڵ وسامان لەپێناو خوای پەروەردگاردا ببەخشن ، ئەوا خوا پاداشتی ئەوەی كە بەخشیوتانە بۆ چەندجارە دەكاتەوە ، و لەتاوانەكانتان خۆش دەبێت ، وكەسانی بەخشندە خوای پەروەردگار بەچاكترین شێوە پاداشتیان دەداتەوە لەسەر بەخشینیان ، وحەلیمیشە لەگەڵ بەندەكانی ـ واتە : پەلەش ناكات لەسزادانی ئەوانەی كە سەرپێچی دەكەن ـ .

سەروەر و گەورەی ڕەها

بەڵگەی ئەم ناوە لە سوننەتدا : پێغەمبەری خوا ﷺ فەرموویەتی : (( السَّيِّدُ اللَّهُ ـ تَبَارَكَ وَتَعَالَى ـ )) (رواه أبو داود ، برقم : 4806 ، وصححه الألباني في صحيح الجامع ، برقم : 3700 ) ، واتە : پەروەردگاری خاوەنشكۆ و گەورە و بەخشندە و دەسەڵاتداری تەواوی هەموو دروستكراوەكانی .

جێی نیازی بێنیازە

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ 1 اللَّهُ الصَّمَدُ 2 ] [ الإخلاص : 1 ـ 2 ] ، واتە : ئەی پەیامبەری خوا ﷺ بڵـێ : پەروەردگارم ـ واتە : اللَّه ـ ئەو پەرستراوەیە كە تەنها ئەوە شایستەی پەرستن وپەروەردگارێتی وناو وسیفەتە تەواوەكانە ، وكەسیش هاوبەشی ناكات تیایاندا . ئەو خوایەی كە جێی مەبەستی دروست كراوەكانیەتی لەجێبەجێكردنی پێویستی و ئارەزووەكان ، و بێنیاز و بێپێویستە پێیان .

زاڵ وباڵادەست و بەتوانا بەسەر هەموو شتیكدا

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا :خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ ] [ الأنعام : 18 ] ، واتە : و هەر ئەوە كە زاڵ وباڵادەستە بەسەر بەندەكانیەوە , وهەموو ملكەچن لەئاست ئەودا وبەدەسەڵات وزلهێزەكانیش لەبەرامبەر ئەودا زەلیل وملكەچ و وبێدەسەڵاتن , وهەر ئەوە كاردروست ودانا بەشێوەیەك كە تەواوی شتەكان لەجێی خۆی دادەنا بەپێی دانایی وكاربەجێی خۆی , تەواوشارەزایە كە هیچ شتێكی لێشاراوە نییە .

زەلیلكار و زەبونكاری بێباوەڕان

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ يَوْمَ هُم بَارِزُونَ لا يَخْفَى عَلَى اللَّهِ مِنْهُمْ شَيْءٌ لِّمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ ] [ غافر : 16 ] ، واتە : لەدواڕۆژدا هەموو دروستكراوەكان بەرانبەر پەروەردگار وئاشكرا دەردەكەون , وهیچ یەكێكیان وهیچ كردەوەیەكیشیان كە لەدونیادا ئەنجامیانداوە لەخوا ناشاردرێتەوە ولێی بێئاگانییە , خوا دەفەرموێت : ئایا ئەمڕۆ موڵك وهەڵسوكەوتی ڕەها بۆ كێیە وهی كێیە ؟ خۆی وەڵام دەداتەوە ودەفەرموێت : بۆ ئەو خوایەیە كە تاك وتەنهایە لە ناو وسیفات وكارەكانیدا وبەتوانا وبەدەسەڵاتە بەشێوەیەك كە بەهێز وعیززەتی تەواوی دروستكراوەكانی ژێربار و زەلیلكردووە و لەژێردەست ودەسەڵاتی ئەودان .

خاوەن دەسەڵاتی تەواو وباڵایە بەسەر هەموو دروستكراوەكانی ، تەواوكاری كەموكوڕیەكانیانە ، وهەموو ملكەچن بۆی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ هُوَ اللَّهُ الَّذِي لا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ ] [ الحشر : 23 ] ، واتە : ( اللَّه ) یە ئەو پەرستراوە هەقەی كە هیچ پەرستراوێكی تر نییە بەهەق شایستەی پەرستن بێت جگە لەو نەبێت , و خاوەنی هەموو شتەكانە ، و هەرخۆیشی دەیانبات بەڕێوە وكاروباریان هەڵدەسوڕێنێت بەبێ ئەوەی ڕێگریەك لەپێشیدا هەبێت وئاستەنگی بۆ دروست ببێت , ودوور وبێگەرد وپاكە لەهەموو كەموكوڕی وناتەواویەك , وڕاستدانەری پەیامبەران ونێردراوانێتی ، لەو ئایەتە ڕوونانەی كە لەگەڵیاندا بۆ خەڵكی ناردویەتی , وچاودێرە بەسەر كاروكردەوەی هەموو دروستكراوەكان , وبەتوانا وبەدەسەڵاتێكی هەرگیز نەدۆڕاوە , وزاڵ وباڵادەستێكە كە هەموو دروستكراوەكانی ملكەچن بۆی .

بەخشەری كامڵ و تەواوە كە تەنها خۆی بەسە بۆ بەندەكانی و لیپرسینەوەیان دەكات

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا ] [ النساء : 6 ] ، واتە : و ئەوەتان بەسە كە خوای پەروەردگار شاهیدە بەسەرتانەوە و لێپرسینەوەتان لێدەكات لەسەر ئەوەی كە كردووتانە . و فەرموویەتی : [ أَلاَ لَهُ الْحُكْمُ وَهُوَ أَسْرَعُ الْحَاسِبِينَ ] [ الأنعام : 62 ] ، واتە : بشزانن كە بڕیاردان وجیاكردنەوەی نێوان بەندەكانی لەڕۆژی دواییدا تەنها بەدەست ئەوە ، و هەر ئەویشە خێراترین لێپرسەرەوەیە .

ڕێنموكار و ڕێپیشاندەری دروستكراوەكانی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَكَفَى بِرَبِّكَ هَادِيًا وَنَصِيرًا ] [ الفرقان : 31 ] ، واتە : پەروەردگاری تۆش بەسە كە ڕێنموكار و ڕێپیشاندەر ویارمەتیدەرت بێت بەسەر دوژمنانتدا .

دادوەر و بڕیاردەر لە نێوان بەندەكانی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ فَاصْبِرُواْ حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ بَيْنَنَا وَهُوَ خَيْرُ الْحَاكِمِينَ ] [ الأعراف : 87 ] ، واتە : چاوەڕوان بن ـ ئەی بێباوەڕان ـ تا پەروەردگار بڕیاری یەكلاكەرەوە دەدات لەنێوان ئێمە وئێوەدا ، كاتێك ئەو سزایەیتان تووش دەبێت كە ئاگادارم لێكردنەوە . خوای شكۆدار و پایەبەرزیش باشترین دادوەر و بڕیاردەرە لە نێوان بەندەكانی . و فەرموویەتی : [ أَفَغَيْرَ اللَّهِ أَبْتَغِي حَكَمًا وَهُوَ الَّذِي أَنَزَلَ إِلَيْكُمُ الْكِتَابَ مُفَصَّلاً ] [ الأنعام : 114 ] ، واتە : ئەی پەیامبەری خوا ﷺ بەو هاوەڵبڕیاردەرانە بڵێ : ئایا جگە لە ( اللَّه ) كە پەرستراوی من وپەرستراوی ئێوەشە داوای داوەر وحەكەم بكەم لەنێوان من وئێوەدا ؟! ، و هەر ئەو خوایەیە كە قورئانی بۆ ناردوونەتە خوارەوە بەڕوونی وڕوونكەرەوەشە بۆ هەموو ئەوانەی كە دەمەدەم ودووبەرەكێی تێدا دەكەن سەبارەت بە كاروباری من وئێوە . بەڵگەی ئەم ناوە لە سوننەتدا : پێغەمبەری خوا ﷺ فەرموویەتی : (( إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَكَمُ وَإِلَيْهِ الْحُكْمُ )) (رواه أبو داود ، برقم : 4955 ، والنسائي ، برقم : 5384، وصححه الألباني في صحيح الجامع ، برقم : 1845)، واتە : بێگومان پەرستراوی بەهەق ( اللَّه ) یە دادوەر وبڕیاردەر لەنێوان بەندەكانی ، برڕیاردان و دادوەریش هەر بۆ لای ئەو دەگەڕێتەوە .

پاك و بێگەرد لەهەموو عەیب و ناتەواوییەك

بەڵگەی ئەم لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ هُوَ اللَّهُ الَّذِي لا إِلَهَ إِلا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ ] [ الحشر : 23 ] ، واتە : هەر ( اللَّه ) یە ئەو پەرستراوە هەقەی كە هیچ پەرستراوێكی تر نییە بەهەق شایستەی پەرستن بێت جگە لەو نەبێت , وخاوەنی هەموو شتەكانە ، وهەرخۆیشی دەیانبات بەڕێوە وكاروباریان هەڵدەسوڕێنێت بەبێ ئەوەی ڕێگریەك لەپێشیدا هەبێت وئاستەنگی بۆ دروست ببێت , و دوور وبێگەرد وپاكە لەهەموو كەموكوڕی وناتەواویەك , وڕاستدانەری پەیامبەران ونێردراوانێتی ، لەو ئایەتە ڕوونانەی كە لەگەڵیاندا بۆ خەڵكی ناردویەتی .

ئارامبەخش و دڵنیاكاری بەندەكانیەتی و بەڕاستدانەری پەیامبەرانێتی لەبەڵگە و موعجیزەكانیان

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ هُوَ اللَّهُ الَّذِي لا إِلَهَ إِلا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ ] [ الحشر : 23 ] ، واتە : هەر ( اللَّه ) یە ئەو پەرستراوە هەقەی كە هیچ پەرستراوێكی تر نییە بەهەق شایستەی پەرستن بێت جگە لەو نەبێت , وخاوەنی هەموو شتەكانە ، وهەرخۆیشی دەیانبات بەڕێوە وكاروباریان هەڵدەسوڕێنێت بەبێ ئەوەی ڕێگریەك لەپێشیدا هەبێت وئاستەنگی بۆ دروست ببێت , و دوور وبێگەرد وپاكە لەهەموو كەموكوڕی وناتەواویەك , وڕاستدانەری پەیامبەران ونێردراوانێتی ، لەو ئایەتە ڕوونانەی كە لەگەڵیاندا بۆ خەڵكی ناردویەتی .

چاكەكاری میهرەبان بەرامبەر دروستكراوەكانی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ إِنَّا كُنَّا مِن قَبْلُ نَدْعُوهُ إِنَّهُ هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ ] [ الطور : 28 ] ، واتە : بێگومان ئێمە پێشتر ـ لەدونیادا ـ لەخوای پەروەردگار دەپاڕاینەوە وهانا وپەنامان تەنها بۆ لای ئەو دەبرد وكەسی ترمان نەدەكرد بەهاوەڵی بۆ ئەوەی لەئازار وسزای گڕ وتینی دۆزەخ ڕزگارمان بكات و بەناز ونیعمەتەكانمان بگەیەنێت ، بەوەش خوای پەروەردگار وەڵامی داینەوە و داواكاریەكانمانی جێبەجێكرد ، بێگومان هەر ئەوە كە چاكەكاری میهرەبان وبەڕەحمە .

بەخشندە

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ رَبَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ ] [ آل عمران، الآية: 8 ] ، واتە : پەروەردگارە دڵمان لامەدە لە باوەڕبوون بەتۆ پاش ئەوەی منەتت كرد بەسەرماندا بەوەی ڕێنماییت كردین بۆ ئاینەكەت ، و لەبەخششی خۆت میهیرەبانی وڕەحمێكی فراوانمان پێببەخشە ، بەڕاستی تۆ بەخشەریت : بەخشش وبەخشینت زۆر زۆرە ، وبەكەسێك خۆت بتەوێت بەبێ شومار دەبەخیشت .

زاتی خاوەن ڕەحم و بەزەیی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ الْحَمْدُ للَّهِ رَبِّ الْعَالَمينَ 1 الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ 2 ] [ الفاتحة : 1 ـ 2 ] ، واتە : ستایشكردنی خوایە بەهۆی سیفەتەكانی كە هەموی سیفەتی كامڵی وتەواوەتین ، و ستایشكردنی لەبەر نیعمەتە دیار ونادیارەكانی ، ئاینی بن یان دونیایی ، وفەرمانكردنی تێدایە بە بەندەكانی كە ستایشی بكەن ، وهەر خۆی شایستەی ئەوەیە بەتەنها ، وهەر خۆشی بەدیهێنەری دروستكراوەكانە ، كە بەڕێوبەری كاروبارەكانیانە ، كە پەروەردگاری سەرجەم دروستكراوەكانیەتی بەنیعمەتەكانی خۆی ، وپەروەردگارێتی بۆ دۆستان بەباوەڕ وكردەوەی چاكە . ( الرَّحْمَنِ ) خاوەن ڕەحمەتی فراوان وگشتیە كە هەموو دروستكراوەكانی گرتۆتەوە ، ( الرَّحِيمِ ) یش تەنها باوەڕداران دەگرێتەوە . و فەرموویەتی : [ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ ] [ الأعراف : 156 ] ، واتە : ڕەحمەت وبەزەییشم فراوانە وهەموو بەدیهێنراوەكانم دەگرێتەوە ، و بێگومان بۆ ئەوانەی ئەنوسم كە تەقواكارن و لەخۆم وسزاكەم ئەترسن .

بەڕەحم و بە بەزەیی بەرامبەر باوەڕداران

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ الْحَمْدُ للَّهِ رَبِّ الْعَالَمينَ 1 الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ 2 ] [ الفاتحة : 1 ـ 2 ] ، واتە : ستایشكردنی خوایە بەهۆی سیفەتەكانی كە هەموی سیفەتی كامڵی وتەواوەتین ، و ستایشكردنی لەبەر نیعمەتە دیار ونادیارەكانی ، ئاینی بن یان دونیایی ، وفەرمانكردنی تێدایە بە بەندەكانی كە ستایشی بكەن ، وهەر خۆی شایستەی ئەوەیە بەتەنها ، وهەر خۆشی بەدیهێنەری دروستكراوەكانە ، كە بەڕێوبەری كاروبارەكانیانە ، كە پەروەردگاری سەرجەم دروستكراوەكانیەتی بەنیعمەتەكانی خۆی ، وپەروەردگارێتی بۆ دۆستان بەباوەڕ وكردەوەی چاكە . ( الرَّحْمَنِ ) خاوەن ڕەحمەتی فراوان وگشتیە كە هەموو دروستكراوەكانی گرتۆتەوە ، ( الرَّحِيمِ ) یش تەنها باوەڕداران دەگرێتەوە . و فەرموویەتی : [ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ ] [ الأعراف : 156 ] ، واتە : ڕەحمەت وبەزەییشم فراوانە وهەموو بەدیهێنراوەكانم دەگرێتەوە ، و بێگومان بۆ ئەوانەی ئەنوسم كە تەقواكارن و لەخۆم وسزاكەم ئەترسن .

بەڕێز و بەخشندەی هەموو ناز و نیعمەتێك ، و خاوەن هەموو چاكەكاری و سوپاسگوزاریەكانە

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَمَن شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ ] [ النمل : 40 ] ، واتە : ئەوەش كە شوكر وسوپاسی خوا بكات لەسەر نیعمەتەكانی ئەوا سوودی دەگەڕێتەوە بۆ خۆی , وئەوەشی سوپاسگوزار نەبێت ئەوا بەڕاستی پەروەردگارم دەوڵەمەندە وپێویستی بەسوپاسی ئەو نییە وبەخشندەیە بەجۆرێك كە خێر و بەخشینی لەدونیادا باوەڕدار وبێباوەڕیشی گرتۆتەوە .

بەخشندەترین و بەڕێزترینی لە بووندا

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الأَكْرَمُ 3 الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ 4 عَلَّمَ الإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ 5 ] [ العلق : 3 ـ 5 ] ، واتە : ئەی پەیامبەری خوا ﷺ : بخوێنە ئەوەی كە بۆت نێردراوەتە خوارەوە ، وبێگومانبە لەوەش كە پەروەردگاری تۆ بەخشندەیە و چاكەفراوانە لەسەخاوەتیدا ، ئەوەی كە دروستكراوەكانی خۆی بەپێنوس فێری نووسین كردووو ، ومرۆڤی فێری ئەوە كردووە كە پێشتر نەیزانیون ، ولەتاریكی نەزانین گواستونیەتیەوە بۆ ڕووناكی زانست .

بە سۆز و میهرەبان بەرامبەر بەندەكانی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَاللَّهُ رَؤُوفُ بِالْعِبَادِ ] [ آل عمران : 30 ] ، واتە : بۆیە خۆتان ئامادەكەن بۆ ڕۆژی دوایی و لەتۆڵەی پەرستراوی بەدەسەڵاتان بترسن ، و لەگەڵ توندی تۆڵە وسزای بێگومان ئەو خاوەن تەواوی ڕەحمەت و بەزەییە بە بەندەكانی .

كردنەوە و جیاكاری هەموو شتەكانە

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ قُلْ يَجْمَعُ بَيْنَنَا رَبُّنَا ثُمَّ يَفْتَحُ بَيْنَنَا بِالْحَقِّ وَهُوَ الْفَتَّاحُ الْعَلِيم ] [ سبأ : 26 ] ، واتە : بڵێ : پەروەردگارمان ئێمە وئێوە پێكەوە كۆدەكاتەوە لەدواڕۆژدا ، پاشان بەدادوەری قەزاوەتمان لەنێواندا دەكات ، وتەنها ئەوە حاكم وكاربەدەستی بڕیاردەر لەنێوان بەندەكانی ، زانایە بەوەی پێویستە بڕیاری پێبدرێت ، و زانایە بەحاڵ وكردەوەی بەندەكانی ، و هیچ شاراوەیەكی لێشاراوە نییە .

ڕۆزیدەرەری هەموو دروستكراوەكانە

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ 58 ] [ الذاريات : 58 ] ، واتە : بێگومان تەنها خوای پەروەردگارە كە ڕۆزیدەری تەواوی دروستكراوەكانێتی ، وپێدەری بژێویانە ، وخاوەن هێز وتوانایە وپتەویشە ، بەشێوەیەك كە هەرگیز كەس ناتوانێت زاڵبێت بەسەریدا ، و بەسەریدا سەركەوێت , بۆیە هەموو توانا وهێزێك هەر بۆ ئەوە وهیخۆیەتی .

زۆر رۆزیدەری هەموو گیانلەبەران

بەڵگەی ئەم ناوە لە سوننەتدا : پێغەمبەری خوا ﷺ فەرموویەتی : (( إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمُسَعِّرُ الْقَابِضُ الْبَاسِطُ الرَّازِقُ )) (رواه أبو داود ، برقم : 3451 ، والترمذي ، برقم : 1314، وابن ماجه ، برقم : 2200 ، وصححه الألباني في صحيح الجامع ، برقم : 1846 ) ، واتە : بێگومان پەرستراوی بەهەق ( اللَّه ) یە كە بەهۆی بەرزكردنەوە و نزمكردنەوەی كالا و شتومەكی فرۆشیاری نرخی شتەكان دادەنات ، ودیاری دەكات ، هەر ئەویشە لێگرەوەی ڕۆزی وبەخششەكانیەتی ، وهەر ئەویشە فراوانكار وبەربڵاوكاری بەخششەكانی بۆ بەندەكانی ، وڕۆزیدەری بەندەكانی ... .

زیندووی تەواو ـ هەربووی بێكۆتایی ـ

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ] [ البقرة : 255 ] ، واتە : ( اللَّه ) كە جگە لەو هیچ شتێك شایستەی یەكتاپەرستی وپەرستن نییە ، وزیندوشە بەهەموو واتایەكی زیندویەتی وتەواوێتی ژیان بەشێوەیەك كە لایق وشایستەی گەورەیی ئەو بێت ، ڕاگر وهەڵسوڕێنەری هەموو شتێكە . و فەرموویەتی : [ وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ وَقَدْ خَابَ مَنْ حَمَلَ ظُلمًا ] [ طه : 111 ] ، واتە : ڕووی هەموو دروستكراوەكان ملكەچن وزەلیلن بۆ بەدیهێنەریان ، ئەوەی كە هەموو واتاكانی ژیانی تەواوی هەیە ـ بەو شێوەیەی كە لایق وشایستەی شكۆداری ئەوە ـ وهەر ئەویشە كەنامرێت ، هەڵدەستێ بە بەڕێوەبردنی هەموو شتێك ، وهیچ پێویستی بەجگە لەخۆی نییە ، بێگومان ئەوە كەسەش خەسارۆمەندە لەڕۆژی دواییدا كە هاوەڵی بۆی دانابێت بەیەكێك لە دروستكراوەكانی .

بەدیهێنەر وڕاگڕ وهەڵسوڕێنەری بێپێویستی بوونەوەر

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ] [ البقرة : 255 ] ، واتە : ( اللَّه ) كە جگە لەو هیچ شتێك شایستەی یەكتاپەرستی وپەرستن نییە ، وزیندوشە بەهەموو واتایەكی زیندویەتی وتەواوێتی ژیان بەشێوەیەك كە لایق وشایستەی گەورەیی ئەو بێت ، ڕاگر وهەڵسوڕێنەری هەموو شتێكە . و فەرموویەتی : [ وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ وَقَدْ خَابَ مَنْ حَمَلَ ظُلمًا ] [ طه : 111 ] ، واتە : ڕووی هەموو دروستكراوەكان ملكەچن وزەلیلن بۆ بەدیهێنەریان ، ئەوەی كە هەموو واتاكانی ژیانی تەواوی هەیە ـ بەو شێوەیەی كە لایق وشایستەی شكۆداری ئەوە ـ وهەر ئەویشە كەنامرێت ، هەڵدەستێ بە بەڕێوەبردنی هەموو شتێك ، وهیچ پێویستی بەجگە لەخۆی نییە ، بێگومان ئەوە كەسەش خەسارۆمەندە لەڕۆژی دواییدا كە هاوەڵی بۆی دانابێت بەیەكێك لە دروستكراوەكانی .

نور و ڕووناكیكاری ئاسمانەكان و زەوی ، و ڕێنمووكاری هەموان و هیدایەتدەریان

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ اللَّهُ نُورُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِي زُجَاجَةٍ الزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِن شَجَرَةٍ مُّبَارَكَةٍ زَيْتُونِةٍ لا شَرْقِيَّةٍ وَلا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُّورٌ عَلَى نُورٍ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَن يَشَاء ] [ النور : 35 ] ، واتە : خوای پەروەردگار نور و ڕووناكی ئاسمانەكان و زەوییە و بەڕێَوبەری هەموو كارووبارەكانە تێیدا وڕێنمویی وهیدایەتی هەمووو ئەوانە دەدات كە تێیاندان ، بێگومان ئەو ـ پاك و بێگەردە ـ نورە ، و حیجابەكەشی نورە ، و بەو ئاسمانەكان و زەوی و ئەوەش تێیاندایە ڕوناك بووەتەوە ، كتێبەكەی خوا و ڕێنموییەكانی نورە لەلایەن خۆیەوە ، ئەگەر نوری خوای باڵادەست نەبوایە ئەوا تاریكی لەسەر تاریكی كۆدەبووە . ونمونەی نوری ئەو كە ڕێنمویی دەكات بۆ لای خۆی ، كە ئەویش باوەڕ وقورئانە لەدڵی باوەڕداردا وەكو تاقێك وایە ، كە لەدیوارێكدا هەیە بێ ئەوەی كە دیوبەدەر بووبێت لەدیوارەكەدا ، و چرایەكی تێدابێت ، بەشێوەیەك تاقەكە نووری چراكە كۆ دەكاتەوە وپەرتەوازە نابێت ، و ئەو چرایەش لەشووشەیەكدایە ـ لەپاكی و بێگەردیدا ـ وەكو ئەستێرەیەكی درەوشاوەیە كە لەمرواری دەچێت ، چراكەش بەزەیتی دارێكی پیرۆز كاردەكات ، كە ئەوەش داری زەیتونە ، و نە تەنها ڕۆژهەڵاتیە ، بۆیە خۆری كۆتایی ڕۆژی بەرناكەوێت ، و نە تەنها ڕۆژئاواییە ، بۆیە خۆری سەرەتای ڕۆژی بەرناكەوێت ، بەڵكو ئەو دارە مامناوەندە لەشوێنێكی زەویدا بەرەو ڕۆژهەڵاتە و نەش بەڕەو ڕۆژئاوا ، زەیتەكەی لە پاكی و ڕوونیدا نزیكە خۆی بۆ خۆی بدرەوشێتەوە بێ ئەوەی ئاگری بەركەوێت ، خۆ ئەگەر ئاگری بەركەوێت ئەوا بەڕووناكی لەڕادەبەدەر دەدرەوشێتەوە ، نور بەسەر نورەوە ، ئەوانیش : نوری ڕووناكیدانەوەی زەیتەكە ، بەسەر نوری داگیرسانی ئاگر ، ئا ئەوەیە نمونەی ڕێنموییە كە لە دڵی باوەڕداراندا دەدرەوشێتەوە . خوای پەروەردگاریش ڕێنمویی وسەركەوتنی بۆ شوێنكەوتنی قورئان بۆ كەسانێكە كە ویستی لەسەریان هەبێت . بەڵگە لە سوننەت : پێغەمبەری خوا ﷺ فەرموویەتی : (( اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ، أَنْتَ نُورُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَنْ فِيْهِنَّ ... )) (رواه البخاري ، برقم : 6317، ومسلم ، برقم : 769 )، واتە : پەروەردگارە هەموو شوكر و ستایشێك شایستەی تۆیە ، و تۆ نور وڕووناكی ئاسمانەكان وزەوییت وبەڕێَوبەری هەموو كارووبارەكانی كە تێیدا ڕێنمویی وهیدایەتی هەمووو ئەوانە دەدەیت كە تێیاندان .

پەرستراوی بەهەق و تەنها شایستەی پەرستن

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَبْغِي رَبًّا وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ ] [ الأنعام : 164 ] ، واتە : ئەی پەیامبەری خوا ﷺ بڵێ : ئایا جگە لە ( اللَّه ) داخوازی و داواكاری پەرستراوێكی تر بكەم , لەكاتێكدا ئەو بەدیهێنەر وخاوەن وبەڕێوەبەری هەموو شتێكە ؟

پەروەردگار و بەدیهێنەر و خاوەن و بەڕێوەبەری هەموو شتێك

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَبْغِي رَبًّا وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ ] [ الأنعام : 164 ] ، واتە : ئەی پەیامبەری خوا ﷺ بڵێ : ئایا جگە لە ( اللَّه ) داخوازی و داواكاری پەرستراوێكی تر بكەم , لەكاتێكدا ئەو بەدیهێنەر وخاوەن وبەڕێوەبەری هەموو شتێكە ؟

پادشای خاوەن موڵكی تەواو

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ فَتَعَالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ لا إِلَهَ إِلاّ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ ] [ المؤمنون : 116 ] ، واتە : بەرزی وبڵندی لەهەموو ڕوویەكەوە بۆ ئەو خوایەی كە خاوەن تەصەروفە لەهەموو شتێكدا ، ئەو خوایەی كە هەق وڕەوایە ، وبەڵێنی هەق وڕاستە ، وهەڕەشەشی هەر هەق وڕاست ، و هەموو شتێك كە ئەو فەرمانیان پێدەكات هەق و ڕاستین ، پاك ، ودوور وبەریە لەوەی كە هیچ شتێك بەگاڵتەجاڕی وبێهوودە دروست بكات ، وهیچ پەرستراوێك نییە كە بەهەق شایستەی پەرستن بێت جگە لەو نەبێت ، پەروەردگاری عەرشی پیرۆزە ، كە گەورەترینی دروسكراوەكانە .

پادشای خاوەن شكۆ

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِندَ مَلِيكٍ مُّقْتَدِرٍ ] [ القمر : 55 ] ، واتە : لەكۆڕێكی ڕەوادان ـ نەگاڵتەجاڕی تێدایە و نەتاوانباری ـ لەلای پادشایەكی مەزن و خاوەنشكۆدان ، كە بەدیهێنەری هەموو شتەكانە , و بەتوانا وزاڵە بەسەر هەموو شتەكاندا .

خاوەنی هەموو موڵك و داراییەك

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ قُلِ اللَّهمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَن تَشَاءُ وَتَنزِعُ الْمُلْكَ مِمَّن تَشَاءُ وَتُعِزُّ مَن تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَن تَشَاءُ بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلَىَ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ] [ آل عمران : 26 ] ، واتە : ئەی پەیامبەری خوا ﷺ لەكاتێكدا كە ڕوو دەكەیتە پەروەردگارت بە پاڕانەوە بڵێ : ئەی ئەو زاتەی كە موڵك هەموی هی تۆیە ، تۆ موڵك و ماڵ و پایەداری لە زەویدا دەبەخشیت بە هەركەسێك لە دروستكراوەكانت كە خۆت بتەوێت ، وموڵكیش دەسێنیتەوە لە هەركەسێك كە خۆت بتەوێت ، و عیززەت و دەسەڵات لە دونیا و دواڕۆژدا دەبەخشیت بە كەسێك كە خۆت بتەوێت ، و زەلیلی و ژێردەستەیی و سەرشۆڕیش دەدەیت بەسەر كەسێكدا كە خۆت بتەوێت ، هەموو خێر و چاكەیەك بەدەست تۆیە ، تەنها تۆ بەسەر هەموو شتێكدا بەتوانایت .

تاك و تەنها

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ قُلِ اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ ] [ الرعد : 16 ] ، واتە : ئەی پەیامبەری خوا ﷺ پێیان بڵێ : ( اللَّه ) بەدیهێنەری هەموو بوونەوەرێكە لەنەبوونەوە , هەر ئەویش بەتەنها شایەن وشایستەی پەرستنە , و هەر ئەو پەروەردگارە تاك وتەنها بەدەسەڵاتەیە كە شیاوی پەرستن وعیبادەتە , نەك بت وپەرستراوەكانی تر كە توانای سوود وزەرەریان نییە .

تەنها شایستەی یەكتاپەرستی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ] [ الإخلاص : 1 ] ، واتە : ئەی پەیامبەری خوا ﷺ بڵێ : پەروەردگارم ( اللَّه ) ئەو پەرستراوەیە كە تەنها ئەوە شایستەی پەرستن وپەروەردگارێتی وناو وسیفەتە تەواوەكانە ، وكەسیش هاوبەشی ناكات تیایاندا .

خۆبەگەورەزان

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ هُوَ اللَّهُ الَّذِي لا إِلَهَ إِلاّ هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ ] [ الحشر : 23 ] ، واتە : هەر ( اللَّه ) یە ئەو پەرستراوە هەقەی كە هیچ پەرستراوێكی تر نییە بەهەق شایستەی پەرستن بێت جگە لەو نەبێت , وخاوەنی هەموو شتەكانە ، وهەرخۆیشی دەیانبات بەڕێوە وكاروباریان هەڵدەسوڕێنێت بەبێ ئەوەی ڕێگریەك لەپێشیدا هەبێت وئاستەنگی بۆ دروست ببێت , ودوور وبێگەرد وپاكە لەهەموو كەموكوڕی وناتەواویەك , وڕاستدانەری پەیامبەران ونێردراوانێتی ، لەو ئایەتە ڕوونانەی كە لەگەڵیاندا بۆ خەڵكی ناردویەتی , وچاودێرە بەسەر كاروكردەوەی هەموو دروستكراوەكان , وبەتوانا وبەدەسەڵاتێكی هەرگیز نەدۆڕاوە , وزاڵ وباڵادەستێكە كە هەموو دروستكراوەكانی ملكەچن بۆی , وخۆبەگەرەزانە چونكە گەورەیی ومەزنێتی هەر شایستەی ئەوە . پاكی وبێگەردی بۆ ( اللَّه ) لەهەموو ئەوەی كە هاوڵبڕیاردەران دەیكەنە هاوبەش بۆی لەپەرستنیدا .

بەدیهێنەر و دروستكار

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ هُوَ اللَّهُ الخَالِقُ الْبَارِئُ المُصَوِّرُ لَهُ الأَسْمَاءُ الْحُسْنَى] [ الحشر : 24 ] ، واتە : و هەر ( اللَّه ) شە ئەو خوایەیە كە بەدیهێنەر وئافرێنەری دروستكراوەكانە ، بەدانایی خۆی شتەكان بەبێ نموونەی پێشتر دەهێنێتە بوون ودروستیان دەكات , و وێنە و شێوەی دروستكراوەكانی دەكێشێت بەهەر شێوەیەك كە بیەوێت ، ناو وسیفەتە بەرز وجوان وتەواوەكان هەر شایەن بەون .

بەدیهێنەر و دروستكار وجوانكار

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ هُوَ اللَّهُ الخَالِقُ الْبَارِئُ المُصَوِّرُ لَهُ الأَسْمَاءُ الْحُسْنَى] [ الحشر : 24 ] ، واتە : و هەر ( اللَّه ) شە ئەو خوایەیە كە بەدیهێنەر وئافرێنەری دروستكراوەكانە ، بەدانایی خۆی شتەكان بەبێ نموونەی پێشتر دەهێنێتە بوون ودروستیان دەكات , و وێنە و شێوەی دروستكراوەكانی دەكێشێت بەهەر شێوەیەك كە بیەوێت ، ناو وسیفەتە بەرز وجوان وتەواوەكان هەر شایەن بەون .

وێنەكار و شێوەكیشی هەموو دروستكراوان

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ هُوَ اللَّهُ الخَالِقُ الْبَارِئُ المُصَوِّرُ لَهُ الأَسْمَاءُ الْحُسْنَى] [ الحشر : 24 ] ، واتە : و هەر ( اللَّه ) شە ئەو خوایەیە كە بەدیهێنەر وئافرێنەری دروستكراوەكانە ، بەدانایی خۆی شتەكان بەبێ نموونەی پێشتر دەهێنێتە بوون ودروستیان دەكات , و وێنە و شێوەی دروستكراوەكانی دەكێشێت بەهەر شێوەیەك كە بیەوێت ، ناو وسیفەتە بەرز وجوان وتەواوەكان هەر شایەن بەون .

بەدیهێنەری هەموو دروستكراوەكان

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْخَلاَّقُ الْعَلِيمُ ] [ الحجر : 86 ] ، واتە : بێگومان پەروەردگاری تۆ دروستكاری هەموو شتێكە ، وزانایە پێی ، وهیچ شتێكیش نییە لەزەوی وئاسمانەكان لەلای ئەو شاراوە بێت .

دڵنیاكار و ئەمانبەخشی بەندەكانە

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ هُوَ اللَّهُ الَّذِي لا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ ] [ الحشر : 23 ] ، واتە : ( اللَّه ) یە ئەو پەرستراوە هەقەی كە هیچ پەرستراوێكی تر نییە بەهەق شایستەی پەرستن بێت جگە لەو نەبێت , و خاوەنی هەموو شتەكانە ، و هەرخۆیشی دەیانبات بەڕێوە وكاروباریان هەڵدەسوڕێنێت بەبێ ئەوەی ڕێگریەك لەپێشیدا هەبێت وئاستەنگی بۆ دروست ببێت , ودوور وبێگەرد وپاكە لەهەموو كەموكوڕی وناتەواویەك , وڕاستدانەری پەیامبەران ونێردراوانێتی ، لەو ئایەتە ڕوونانەی كە لەگەڵیاندا بۆ خەڵكی ناردویەتی , وچاودێرە بەسەر كاروكردەوەی هەموو دروستكراوەكان , وبەتوانا وبەدەسەڵاتێكی هەرگیز نەدۆڕاوە , وزاڵ وباڵادەستێكە كە هەموو دروستكراوەكانی ملكەچن بۆی .

چاودێریكار و باڵادەست بەسەر دروستكراوەكان وبەئاگا لە هەموو شتێكیان

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ هُوَ اللَّهُ الَّذِي لا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ ] [ الحشر : 23 ] ، واتە : ( اللَّه ) یە ئەو پەرستراوە هەقەی كە هیچ پەرستراوێكی تر نییە بەهەق شایستەی پەرستن بێت جگە لەو نەبێت , و خاوەنی هەموو شتەكانە ، و هەرخۆیشی دەیانبات بەڕێوە وكاروباریان هەڵدەسوڕێنێت بەبێ ئەوەی ڕێگریەك لەپێشیدا هەبێت وئاستەنگی بۆ دروست ببێت , ودوور وبێگەرد وپاكە لەهەموو كەموكوڕی وناتەواویەك , وڕاستدانەری پەیامبەران ونێردراوانێتی ، لەو ئایەتە ڕوونانەی كە لەگەڵیاندا بۆ خەڵكی ناردویەتی , وچاودێرە بەسەر كاروكردەوەی هەموو دروستكراوەكان , وبەتوانا وبەدەسەڵاتێكی هەرگیز نەدۆڕاوە , وزاڵ وباڵادەستێكە كە هەموو دروستكراوەكانی ملكەچن بۆی .

بە توانا و زانستی دەوری هەموو شتێكی داوە و بەئاگایە لێیان

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُّحِيطًا ] [ النساء : 126 ] ، واتە : چی بەدیهێنراو هەیە لەم گەردوونەدا هەر هەموو بەتەنها موڵكی خوای پەروەردگارن ، و خوای بەرز وبڵند وپایەبەرز هەمیشە بەئاگایە لەهەموو شتەكان وهیچ شتێك لەكاروباری بەدیهێنراوەكانی لەلا شاراوە نییە . و فەرموویەتی : [ وَإِن تَصْبِرُواْ وَتَتَّقُواْ لاَ يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ ] [ آل عمران : 120 ] ، واتە : ئەگەر ئارام بگرن لەسەر ئەوەی كە تووشتان دەبێت ، و لەخواش بترسن و پارێزكاربن لەوەی كە فەرمانی پێكردوون وڕێگری لێكردوون ئەوا هیچ زیانی فڕوفێڵ ومەكرەكانیانتان پێناگات ، وخوای پەروەردگاریش لەهەموو ئەو كارانەی كە بێباوەڕان دەیكەن ئاگادارە و لەسەر ئەوەش پاداشتیان دەداتەوە .

بەتوانایە لە گەیەنەری هەموو ڕزق و خێر و چاكەیەك بە بەندەكانی ، و شاهیدە بەسەریانەوە و پارێزەریانە

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ مُّقِيتًا ] [ النساء، الآية: 85 ] ، واتە : خوای پەروەردگار هەمیشە بەتوانایە لەگەیەنەری هەموو ڕزق وخێر وچاكەیەك بە بەندەكانی ، وشاهیدە بەسەر هەموو شتێك وپارێزەریەتی .

كاربەڕێكار و پارێزەری كاروباری دروستكراوەكانێتی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ ] [ الزمر : 62 ] ، واتە : بەدێهێنەری هەموو شتەكان تەنها پەرستراوی بەهەق ( اللَّه ) یە , وپەروەردگار وپادشا وخاوەن وهەڵسوڕێنەری هەموویەتی , و هەر ئەویشە پارێزەری هەموو شتەكان و تەواوی كاروباری دروستكراوەكانی بەڕێوە دەبات .

خاوەن ئەوپەڕی شكۆ و ڕێزدارێتی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ تَبَارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِي الْجَلالِ وَالإِكْرَامِ ] [ الرحمن : 78 ] ، واتە : خێر وپیت وفەڕی ناوی پەروەردگارت خێری زۆر و بەردەوام بێت , ئەو خوایەی كە خاوەنی تەواوی گەورەیی وشكۆی سەرسوڕهێنەر ، وڕێزلێنانی تەواوە بۆ دۆستان وئەولیاكانی .

كۆكەرەوەی خەڵكی ـ خۆیان و كردەوەكانیشیان ورد بێت یان درشت ـ بۆ ڕۆژێك كە هیچ گومانێكی تێدا نییە

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ رَبَّنَا إِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِيَوْمٍ لاَّ رَيْبَ فِيهِ إِنَّ الله لاَ يُخْلِفُ الْمِيعَادَ ] [ آل عمران : 9 ] ، واتە : پەروەردگارا ئێمە دانی پێدا دەنێین وشاهیدی دەدەین كە تۆ كۆكەرەوەی خەڵكی لەڕۆژێكدا كە هیچ گومانێكی تێدا نییە ، وئەویش ڕۆژی دواییە ، بێگومان ئەو بەڵێنەی كە تۆ داوتە بە بەندەكانت دەیبەیتەسەر ونایشكێنی .

بەدیهێنەری ئاسمانەكان و زەویە بە بێ نموونەی پێشوو و لەوپەڕی جوانی و تەواوێتیدا

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ بَدِيعُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُن فَيَكُونُ ] [ البقرة : 117 ] ، واتە : خوای بەرز وبڵند وپایەبەرزە كە دروستكاری ئاسمانەكان وزەوی بێ ئەوەی لەسەر نمونەیەكی پێش وەخت دروستی كردبێتن . خۆ قەدەری شتێكی هەبێت ، ئەوا تەنها پێی دەڵێت : ( كُنْ = ببە ) ، ئەویش دەستبەجێ دەبێت .

تەنها و بەس بۆ بەندەكانی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ أَلَيْسَ اللَّهُ بِكَافٍ عَبْدَهُ ] [ الزمر : 36 ] ، واتە : ئایا خوا بەس نییە بۆ ئەوەی بەندەكەی خۆی موحەممەد ﷺ بپارێزێت لەفێڵ وپیلانی هاوەڵبڕیاردەران لەوەی شتێكی خراپی بەسەردا بهێنن ؟ بەڵێ , هەر ئەوی بەسە لەكاروباری ئاین ودونیاییدا وبەرگری لێدەكات وبەرپەرچی هەر خراپەیەك دەداتەوە كە یەكێك بیەوێت بەرانبەری بیكات .

فراوانكار لەهەموو ڕوویەكەوە بۆ دروستكراوەكان

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَاللَّهُ يَعِدُكُم مَّغْفِرَةً مِّنْهُ وَفَضْلاً وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ ] [ البقرة : 268 ] ، واتە : خوای بێگەرد وپایەبەرز لەسەر بەخشینتان بەڵێنی لێخۆشبونی تاوان وفراوانكردنی ڕزق وڕۆزیتان پێدەدات ، وخوای پەروەردگاریش فەزڵ وچاكەی فراوانە ، و زاناشە بە نیەت وكارەكان .

هەق و ڕاست و ڕەوا

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدْعُونَ مِن دُونِهِ هُوَ الْبَاطِلُ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ ] [ الحج : 62 ] ، واتە : ئەوەش لەبەر ئەوەیە كە بێگومان تەنها ( اللَّه ) یە پەرستراوی بەهەق وپەرستنیش بۆ جگە لەو نابێت تەنها بۆ ئەو نەبێت ، وئەوانەش كە هاوەڵبڕیاردەران دەیانپەرستن لە بت وپەیكەرەكان هەموو ناڕەوا وپوچەڵن وسود وزیانیش ناگەیەنن ، و بێگومان خوای پەروەردگار بەرزە بەسەر دروستكراوەكانیەوە بەزات وڕێز ودەسەڵاتیەوە , پایەبەرز وبڵندە لەوەی هاوشێوە وهاوتای هەبێت , گەورە ومەزنە لەخودی خۆیدا و لەناو وسیفەتە جوانەكانیدا و لەهەموو شتێك گەورەترە .

جوانی بێسنوور لەزات وناو وسیفات و كرداریدا

بەڵگەی ئەم ناوە لە سوننەتدا : پێغەمبەری خوا ﷺ فەرموویەتی : (( إِنَّ اللَّهَ جَمِيْلٌ يُحِبُّ الْجَمَالَ )) (رواه مسلم ، برقم : 147 ) ، واتە : بێگومان خوای پەروەردگار جوانە لە هەموو ڕوویەكەوە ـ لە زات ناو و سیفەت و كردارەكانیدا ـ ، جوانیشی خۆشدەوێت .

نەرمونیان و لەسەرخۆ

بەڵگەی ئەم ناوە لە سوننەتدا : پێغەمبەری خوا ﷺ فەرموویەتی : (( إِنَّ اللَّهَ رَفِيْقٌ يُحِبُّ الرِّفْقَ ، وَيُعْطِي عَلَى الرِّفْقِ مَا لاَ يُعْطِي عَلَى الْعُنْفِ ، وَمَا لاَ يُعْطِي عَلَى مَا سِوَاهُ )) (رواه مسلم ، برقم : 2593 ، 6927) ، واتە : بێگومان پەرستراوی بەهەق ( اللَّه ) نەرمونیان و لەسەرخۆیە لەكردەوە و بەڕێوەبردنیدا و نەرمونیانی خۆش دەوێت ، و ئەوەندەی پاداشت لەسەر نەرمونیانی دەداتەوە ، لەسەر توندوتیژی نایداتەوە ، یان لەسەر هەر شتێكی تر جگە لەو كە پاداشتی لەسەر دەداتەوە .

شەرمن و بەحەیا

بەڵگەی ئەم ناوە لە سوننەتدا : پێغەمبەری خوا ﷺ فەرموویەتی : (( إِنَّ اللَّهَ حَيِيٌّ يَسْتَحشي مِنْ عَبْدِهِ إِذَا مَدَّ يَدَيْهِ إِلَيْهِ أَنْ يَرُدَّهُمَا صفراً ))(1) ، واتە : بێگومـان پەرستراوی بەهەق ( اللَّه ) شەرمنە وشەرم لەبەندەكەی دەكات كە بەندەكەی دەستەكانی بۆ درێژ بكاتەوە بە بەتاڵی بیانگێڕێتەوە . ---------- (1) رواه أبو داود ، برقم : 1488، والترمذي ، برقم : 3556، وابن ماجه ، برقم : 3865 ،والحاكم في المستدرك ، وقال : (( إسناده صحيح على شرط الشيخين )) ، ووافقه الذهبي ، وصححه الألباني في صحيح الجامع ، برقم : 1757.

(( ستركار وداپۆشەری كەموكوڕی وتاوانی بەندەكانە

بەڵگەی ئەم ناوە لە سوننەتدا : پێغەمبەری خوا ﷺ فەرموویەتی : (( إِنَّ اللَّهَ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ حَلِيْمٌ ، حَيِيٌّ ، سِتِّيرٌ ، يُحِبُّ الْحَيَاءَ وَالْسِتْرَ ، فَإِذَا اغْتَسَلَ أَحَدُكُمْ فَلْيَسْتَتِرْ )) (1) ، واتە : بێگومان پەرستراوی بەهەق ( اللَّه ) نەرمونیان ولەسەرخۆیە وشەرمنە وستركارە ، وشەرم وستركردنی خۆش دەوێت ، بۆیە ئەگەر یەكێك لەئێوە خۆی شۆرد ومەلەیكرد با خۆی دابپۆشێت . ------- (١) رواه أبو داود ، برقم : 4012 ، والنسائي ، برقم : 404 ، وصححه الألباني في صحيح الجامع ، برقم : 1756، وفي إرواء الغليل ، برقم : 2335

پەرستراوی بەهەق و شایستە

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ إِنَّمَا اللَّهُ إِلَهٌ وَاحِدٌ سُبْحَانَهُ أَن يَكُونَ لَهُ وَلَدٌ لَّهُ مَا فِي السَّمَوَات وَمَا فِي الأَرْضِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلاً ] [ النساء : 171 ] ، واتە : گومانیش لەوەدا نییە كە ( اللَّه ) تاك وپەرستراوی هەقە ، پاكی وبێگەردی بۆ ئەو لەوەی كە كوڕی هەبێت ، چی لەئاسمانەكان ولەزەویدان هەموو موڵكی ئەون ، ئیتر چۆن هاوەڵ ومناڵی لێیان دەبێت ؟ وتەنها خوای پەروەردگاریش بەسە كە بە بەڕێوەبردنی دروستكراوەكانی هەستێت ، وبژێویان بەڕێوە بەرێت ، بۆیە تەنها تەوەكول لەسەر ئەو بكەن ، چونكە ئەوتان بەسە .

لێگرەوەی رۆزی و بەخششەكان

بەڵگەی ئەم دوو ناوە لە سوننەتدا : پێغەمبەری خوا ﷺ فەرموویەتی : (( إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمُسَعِّرُ ، الْقَابِضُ ، الْبَاسِطُ ، الرَّازِقُ ... )) (1) ، واتە : بێگومان پەرستراوی بەهەق ( اللَّه ) یە كە بەهۆی بەرزكردنەوە و نزمكردنەوەی كاڵا و شتومەكی فرۆشیاری نرخی شتەكان دادەنات ، ودیاری دەكات ، هەر ئەویشە لێگرەوەی ڕۆزی وبەخششەكانیەوە ، وهەر ئەویشە فراوانكار وبەربڵاوكاری بەخششەكانی بۆ بەندەكانی ، وڕۆزیدەری بەندەكانی ... . و لە قورئاندا هاتووە : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْسُطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ] [ البقرة : 245 ] ، واتە : پەرستراوی بەهەق ( اللَّه ) یە كە دەگرێتەوە ودەبەخشێت ، ولەپاش مردن تەنها بۆ لای ئەو دەگەڕێنەوە . ----------- (١) رواه أبو داود ، برقم : 3451 ، والترمذي ، برقم : 1314، وابن ماجه ، برقم : 2200، وصححه الألباني في صحيح الجامع ، برقم : 1846 .

فراوانكار وبەربڵاوكاری بەخششەكانی بۆ بەندەكانی

بەڵگەی ئەم دوو ناوە لە سوننەتدا : پێغەمبەری خوا ﷺ فەرموویەتی : (( إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمُسَعِّرُ ، الْقَابِضُ ، الْبَاسِطُ ، الرَّازِقُ ... )) (1) ، واتە : بێگومان پەرستراوی بەهەق ( اللَّه ) یە كە بەهۆی بەرزكردنەوە و نزمكردنەوەی كاڵا و شتومەكی فرۆشیاری نرخی شتەكان دادەنات ، ودیاری دەكات ، هەر ئەویشە لێگرەوەی ڕۆزی وبەخششەكانیەوە ، وهەر ئەویشە فراوانكار وبەربڵاوكاری بەخششەكانی بۆ بەندەكانی ، وڕۆزیدەری بەندەكانی ... . و لە قورئاندا هاتووە : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْسُطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ] [ البقرة : 245 ] ، واتە : پەرستراوی بەهەق ( اللَّه ) یە كە دەگرێتەوە ودەبەخشێت ، ولەپاش مردن تەنها بۆ لای ئەو دەگەڕێنەوە . ----------- (١) رواه أبو داود ، برقم : 3451 ، والترمذي ، برقم : 1314، وابن ماجه ، برقم : 2200، وصححه الألباني في صحيح الجامع ، برقم : 1846 .

بەخشەر و بەخشندە

بەڵگەی ئەم ناوە لە سوننەتدا : پێغەمبەری خوا ﷺ فەرموویەتی : (( مَنْ يُرِدِ اللَّهُ بِهِ خَيْراً يُفَقِّهْهُ فِي الدِّيْنِ ، وَاللَّهُ الْمُعْطِي وََأَنَا الْقَاسِمُ ... )) (رواه البخاري ، برقم : 71 ) ، واتە : هەر كەسێك كە خوای پەروەردگار خێر وچاكەی بۆ بوێت شارەزای دەكان لەئایین وشەریعەتەكەی ، هەر ئەویشە كە بەخشەر وبەخشندەیە ، ومنیش دابەشكارم هەر كەس و شایستەی خۆی دەدەمێ . و خوای پەروەردگار لە قوئاندا فەرموویەتی : [ قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَن تَشَاءُ وَتَنزِعُ الْمُلْكَ مِمَّن تَشَاءُ وَتُعِزُّ مَن تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَن تَشَاءُ بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلَىَ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ] [ آل عمران : 26 ] ، واتە : ئەی پەیامبەری خوا ﷺ لەكاتێكدا كە ڕوو دەكەیتە پەروەردگارت بەپاڕانەوە بڵێ : ئەی ئەو زاتەی كە موڵك هەموی هی تۆیە ، تۆ موڵك وماڵ وپایەداری لەزەویدا دەبەخشیت بەهەركەسێك لەدروستكراوەكانت كە خۆت بتەوێت ، وموڵكیش دەسێنیتەوە لەهەركەسێك كە خۆت بتەوێت ، وعیززەت ودەسەڵات لەدونیا ودواڕۆژدا دەبەخشیت بەكەسێك كە خۆت بتەوێت ، وزەلیلی وژێردەستەیی وسەرشۆڕیش دەدەیت بەسەر كەسێكدا كە خۆت بتەوێت ، هەموو خێر وچاكەیەك بەدەست تۆیە ، تەنها تۆ بەسەر هەموو شتێكدا بەتوانایت .

پێشخەر

بەڵگەی ئەم دوو ناوە لە سوننەتدا : پێغەمبەری خوا ﷺ فەرموویەتی : (( اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمَتُ ، وَمَا أَخَّرْتُ ، وَمَا أَسْرَرْتُ ، وَمَا أَعْلَنْتُ ، وَمَا أَسْرَفْتُ ، وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي ، أَنْتَ الْمُقَدِّمُ ، وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ )) (رواه مسلم ، برقم : 771 ) ، واتە : پەروەردگارا لێمخۆشبە لەوەی كە پێشتر كردوومە ، و لەوەشی كە دواتر دەیكەم ، لەوەش كە بەنهێنی كردوومە ، و لەوەشی كە بە ئاشكرا كردووەمە ، و لەوەش كە زیادڕەویم تێداكردووە ، و لەوەشی كە تۆ لە من زاناتری پێی ، تۆ پێشخەری ، وهەر تۆیتیش دواخەر ، و هیچ پەرستراوێك نییە بەهەق شایستەی پەرستن بێت جگە لەتۆ نەبێت .

دواخەری دروستكراوەكانێتی لەیەكتر لە هەموو ڕوویەكەوە

بەڵگەی ئەم دوو ناوە لە سوننەتدا : پێغەمبەری خوا ﷺ فەرموویەتی : (( اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمَتُ ، وَمَا أَخَّرْتُ ، وَمَا أَسْرَرْتُ ، وَمَا أَعْلَنْتُ ، وَمَا أَسْرَفْتُ ، وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي ، أَنْتَ الْمُقَدِّمُ ، وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ )) (رواه مسلم ، برقم : 771 ) ، واتە : پەروەردگارا لێمخۆشبە لەوەی كە پێشتر كردوومە ، و لەوەشی كە دواتر دەیكەم ، لەوەش كە بەنهێنی كردوومە ، و لەوەشی كە بە ئاشكرا كردووەمە ، و لەوەش كە زیادڕەویم تێداكردووە ، و لەوەشی كە تۆ لە من زاناتری پێی ، تۆ پێشخەری ، وهەر تۆیتیش دواخەر ، و هیچ پەرستراوێك نییە بەهەق شایستەی پەرستن بێت جگە لەتۆ نەبێت .

ڕوونكەرەوە و ئاشكراكار

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ يَوْمَئِذٍ يُوَفِّيهِمُ اللَّهُ دِينَهُمُ الْحَقَّ وَيَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ ] [ النور : 25 ] ، واتە : لەو ڕۆژەدا خوای پەروەردگار بەتەواوی وبەدادوەرانە لەسەر كارەكانیان پاداشتیان دەداتەوە ، و لەو حاڵەتە گەورە ومەزنەدا دەزانن كە بێگومان خوای پەروەردگار هەق وڕەواییەكی ڕوونكەرەوە وئاشكراكاری هەموو شتێكە بۆ بەندەكانی .

بەخشەر وخاوەن منەت وفەزڵە بەسەر بەندەكانیەوە

بەڵگەی ئەم ناوە لە سوننەتدا : پێغەمبەری خوا ﷺ فەرموویەتی : (( اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِأَنَّ لَكَ الْحَمْدُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ [ وَحْدَكَ لاَ شَرِيْكَ لَكَ ] الْمَنَّانُ ، [ يَا ] بَدِيْعَ السَّمَواتِ وَالأَرْضِ ، يَا ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ ، يَا حَيُّ يَا قَيَّومُ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْجَنَّةَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنَ النَّارِ . فَقَالَ النَّبِيُّ ﷺ : لَقَدْ سَأَلَ اللَّهَ بِاسْمِهِ الأَعْظَمِ الَّذِيْ إِذَا سُئِلَ بِهِ أَعْطَى ، وَإِذَا دُعِيَ بِهِ أَجَابَ )) (1) ، واتە : پەروەردگارە من داوات لێدەكەم بەوەی كە هەموو شوكر وستایشێك تەنها شایستەی تۆیە ، وهیچ پەرستراوێك نییە بەهەق شایستەی پەرستن بێت جگە لەتۆ نەبێت ، تاك وتەنهایت وهیچ هاوەڵێكت نییە ، تۆی بەخشەر وخاوەن منەت وفەزڵ بەسەر بەندەكانتەوە ، ئەی ئافرێنەر ودروستكاری ئاسمانەكان وزەوی ، ئەی خاوەن ڕێز وشكۆ ، ئەی زیندووی تەواو وهەربووی بێكۆتایی ، ئەی بەدیهێنەر وڕاگڕ وهەڵسوڕێنەری بێپێویستی بوونەوەر ، من داوای بەهەشتت لێدەكەم وپەنات پێدەگرم لەئاگری دۆزەخ ، پێغەمبەری خواش ﷺ كە گوێبیستی ئەم وتەیە بوو فەرمووی : بەگەورەترین ناوی خوای پەروەردگار داوای لەپەروەردگاری كرد ، ئەو ناوەی كە داوای پێبكرێت دەبەخشێت ، وئەگەر پێی بپارێتەوە وڵام دەداتەوە . ------------ (1) رواه أبو داود ، برقم : 1493 ـ 1495 ، والترمذي ، برقم : 3475 ، وابن ماجه ، برقم : 3857 ، 3858 ، وانظر : صحيح النسائي للألباني ، 1/ 279، وصحيح ابن ماجه ، 2/ 329، وصفة الصلاة للألباني ، ص 204 .

دۆست و پشتیوان و یارمەتیدەر و سەرخەری بەندە باوەڕدارەكانی

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ أَمِ اتَّخَذُوا مِن دُونِهِ أَوْلِيَاءَ فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِيُّ وَهُوَ يُحْيِي المَوْتَى وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ] [ الشورى : 9 ] ، واتە : بەڵكو ئەو هاوەڵبڕیاردەرانە چەندەها دۆستێكیان جگە لەخوا بۆ خۆیان داناوە كە دۆستایەتی وپاڵپشتیان دەكەن , لەكاتێكدا كە تەنها پەرستراوی بەهەق ( اللَّه ) یە دۆست وپشتیوانی بەندە باوەڕدارەكانیەتی وپشتگیریانە بەچاكە وفەزڵی خۆی وبەدەركردنیان لەگومڕایی وتاریكیەكانەوە بۆ نور وڕووناكی ویارمەتی وهاوكاریان دەكات لەهەموو كاروبارێكیاندا ، وسوپاسكراویشە لەو پشتگیری وبەڕێوەبردنەیدا , و هەر ئەوە كە مردوو لەڕۆژی زیندوبونەوەدا زیندوودەكاتەوە ، وبەسەر هەموو شتێكدا زاڵ ودەسەڵاتدارە ، وهیچ شتێك ڕێگری لێناكات . و فەرموویەتی : [ وإِنَّ الظَّالِمِينَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُتَّقِينَ ] [ الجاثية : 19 ] ، واتە : بەڕاستی ستەمكاران ـ ئەوانەی سنووری شەرعی خوای پەروەردگار دەبەزێنن لەدووڕوان وجولەكە وگاورەكان وجگە لەوانیش ـ هەندێكیان دۆست وپشتگیری هەندێكی تریانن لەبەرامبەر باوەڕداران بەخوای پەروەردگار وگوێڕایەڵكارانی ، خوای پەروەردگاریش پشتیوانی ئەو كەسانەیە كە تەقواكاری پەروەردگاریانن بەئەنجامدانی فەرزكراوەكانی دووركەوتنەوە لەقەدەغەكراوەكانی .

پشتوپەنا و سەربەرشتی كاری ئیمانداران

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَاعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ ] [ الحج : 78 ] ، واتە : بۆیە پارێزگاری لەئەنجامدانی نوێژكەكانتان بكەن ، و زەكاتی پێویست دەربكەن ، وتەنها پەنابەرنەبەر خوای پەروەردگار وپشتی پێببەستن , چونكە ئەو باشترین دۆست ویارمەتیدەر وسەرخەرە بۆ كەسێك پشتی پێببەستێت وداوای سەركەوتنی لێبكات . و فەرموویەتی : [ وَإِن تَوَلَّوْاْ فَاعْلَمُواْ أَنَّ اللَّهَ مَوْلاَكُمْ نِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ ] [ الأنفال : : 40 ] ، واتە : خۆ ئەگەر ئەو هاوەڵبڕیاردەرانە ـ ئەی باوەڕداران ـ پشتیان هەڵكرد لەوەی بانگەشەتانكردن بۆی لەباوەڕهێنان بەخوای پەروەردگار وپەیامبەرەكەی ﷺ و وازهێنانیان لەجەنگان لەدژتان ، وپێداگریان كرد لەسەر بێباوەڕی و جەنگان لەدژتان ، ئەوا دڵنیابن لەوەی كە خوای پەروەردگار پشتیوان وسەرخەرتانە بەسەریاندا ، بەڕاستی هەر ئەویشە چاكترین پشتیوان و سەرخەرە بۆ ئێوە و دۆستانی بەسەر دوژمنەكانتاندا .

پشتیوان و یارمەتیدەر و سەرخەر

بەڵگەی ئەم ناوە لە قورئاندا : خوای پەروەردگار فەرموویەتی : [ وَكَفَى بِرَبِّكَ هَادِيًا وَنَصِيرًا ] [ الفرقان : 31 ] ، واتە : پەروەردگاری تۆش بەسە كە ڕێنموكار و ڕێپیشاندەر ویارمەتیدەرت بێت كە یارمەتیدەرت بێت بەسەر دوژمنانتدا .

شیفادەری ـ مادی و مەعنەوی ـ دەردی هەمووان

بەڵگەی ئەم ناوە لە سوننەتدا : لە دایكە ( عَائِشَة ) ـەوە ـ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا ـ دەگێڕێتەوە : (( پێغەمبەری خوا ﷺ پەنای هەندێك لەكەسوكارەكەی دەدا و دەستی ڕاستی ئەهێنا بەشوێنی ئازارەكە ، ودەیفەرموو : (( اللَّهُمَّ رَبَّ النَّاسِ ، أَذْهِبِ الْبَأْسَ ، اشْفِ أَنْتَ الشَّافِي ، لاَ شِفَاءَ إِلاَّ شِفَاؤُكَ ، شِفَاءٌ لاَ يُغَادِرُ سَقَماً )) (رواه البخاري ، برقم : 5743، ومسلم ، برقم : 2191 ) ، واتە : پەروەردگارە ، ئەی پەروەردگاری هەموو خەڵك ئەم نەخۆشی و دژواریەی لەسەر مەهێڵە ، شیفای بدە تۆی شیفادەر ، و هیچ شیفایەك نییە ئیللا شیفای تۆ نەبێت ، شیفایەكی بدە كە نەخۆشی لەپاش خۆی بەجێ نەهێلێت .